Nêzîkî 35 sal berê, piştî serhildana sala 1991ê ya li Başûrê Kurdistanê, Hevpeymanan bi serkêşiya Amerîkayê operasyoneke mezin a mirovî ya bi navê "Operasyona Herêma Aram" da destpêkirin.
Ev operasyon ku Brîtanya û Fransa jî tê de beşdar bûn, rê li ber rizgarkirina jiyana bi milyonan Kurdan ku ji ber zilm û êrişên rejîma Sedam Husên reviyabûn ser sînoran vekir.
Chris Bowersê ku dîplomatekî berê yê Brîtanî ye û wekî Konsulê Giştî yê Brîtanyayê yê Hewlêrê xebitiye, li ser vê bûyera dîrokî û bandora wê ya mirovî şanoyek nivîsandiye.
Ev şano niha li Londonê cara yekem tê nîşandan û bala gelek temaşevanên Kurd û biyanî dikişîne.
Serokê damezirîner ê MERIyê û wezîrê berê yê Kurd Dilawer Elaedîn ku di wan salan de li Ewropayê ji bo pêkanîna vê Herêma Aram lobiyeke xurt dikir, yek ji karakterên sereke yên vê şanoyê ye.
Her wiha lîstikvanê ciwan ê ji Mêrdînê Mezlûm Gul di vê şanoyê de rola Dilawer Elaedîn û Barzan Tikrîtî dilîze.
Şano ne tenê behsa karesatên mirovî û koçberiya mezin dike, di heman demê de hûrgiliyên dîplomatîk û hewlên li pişt perdeyê yên ji bo guhertina polîtîkayên welatên Rojavayî jî nîşan dide.
Çîroka xwişka Dilawer Elaedîn, Necata ku di nav koçberan de winda bûbû, aliyê mirovî yê vê berhema hunerî xurtir dike.
Di vê hevpeyvînê de Dilawer Elaedîn û Mezlûm Gul behsa girîngiya vê şanoyê, pêvajoya amadekirina wê û peyamên ku dixwazin bigihînin temaşevanan dikin.
Elaedîn tekezî li ser nirxê destkeftiyên îro yên Herêma Kurdistanê dike û Mezlûm Gul jî behsa hestên xwe yên di dema lîstina vê çîrokê de dike.
Rûdaw: Bi xêr hatin ji bo vê hevpeyvînê. Nêzîkî 35 sal berê, Hevpeymanan bi serkêşiya Amerîkayê operasyoneke mezin ji bo parastina Kurdan piştî serhildana sala 1991ê ya li Îraqê pêk anî. Navê wê operasyonê "Operasyona Herêma Aram" bû. Operasyon bi xwe ji aliyê Amerîkayê ve dihat bi rê ve birin lê Brîtanya, Fransa û gelek welatên rojavayî tê de beşdar bûn. Yek ji wan jî ev welat bû, ango Brîtanya. Dîplomatekî berê yê Brîtanî ku wekî Konsulê Giştî yê Brîtanyayê li Hewlêrê kar kiriye, derbarê vê operasyonê de şanoyek nivîsandiye. Ev şano cara yekem li vir, li Londonê, tê pêşandan. Li gel min, Dilawer Elaedîn, zanisthez û wezîrê berê yê Kurd, her wiha serokê damezirîner ê Înstîtûta MERI rûniştiye. Li kêleka wî jî Mezlûm Gul, ku xelkê Mêrdînê ye û di vê şanoyê de aktor e. Gelek spas ji bo amadebûna we her duyan. Doktor Elaedîn, em bi te dest pê bikin. Çawa bû ku tu bûyî beşek ji vê şanoyê?
Dilawer Elaedîn: Bi rastî şano li ser bingeha bûyerên rastîn ên sala 1991ê hatiye nivîsandin. Te jî behs kir ku çawa xelk di bin agirê êrişên Sedam de bûn û ji malên xwe yên li Hewlêr, Silêmanî, Dihok û tevahiya Herêmên Kurdistanê ber bi sînoran ve reviyan. Diviyabû me li Ewropayê gelek kar bikira û lobî bikira da ku Hevpeymanan qanî bikin ku polîtîkayên xwe biguherînin û werin ji bo rizgarkirina koçberan û paşê wan biparêzin û vegerînin ser mal û halên wan.
Ji bo vê yekê, qanîkirin û zexteke mezin hewce bû. Gelek kes tê de beşdar bûn. Bînin bîra xwe, ev yekser piştî rizgarkirina Kuweytê bû ji aliyê artêşeke mezin a Hevpeymanan bi serkêşiya Amerîkayê lê Keyaniya Yekbûyî û Ewropa jî tê de beşdar bûn. Piştî ku Sedam û hêzên wî ji Kuweytê derxistin, rê ji wî re xweş bû ku hêzên xwe berde ser Kurdan û komkujî çêbû. Em gelek bêhêz bûn, me dest pê kir li hemû deriyên Ewropa û Amerîkayê da.
Di encamê de, me karî zext û rewşeke wisa çêkin ku bû sedema guhertina polîtîkayan û Operasyona Herêma Aram dest pê kir ku bû sedema damezirandina Herêma Aram. Rola min di wan rojan de wekî her yek ji çalakvanan bû, ez ew kes bûm ku Xanim Thatcher û her wiha Serpîskoposê Canterburyê îqna kir. Her du jî di pozîsyoneke baş de bûn ku zextê li John Major, ku wê demê serokwezîr bû, bikin da ku li hemberî wê karesata mirovî gav biavêje û alîkariyê pêşkêş bike.
Wan bi hev re Serokê Amerîkayê George Bush îqna kir ku beşdar bibe. Bê guman Amerîka ji ber wê artêşa ku heye û her wiha amadehî û serkêşiya wê ya li herêmê, her dem di pozîsyoneke serkêşiyê de bûye. Ji ber vê yekê, tu dikarî bibêjî ku Herêma Aram berhema hewldana hemûyan û hewldaneke lobiyê bû ji bo guhertina polîtîkayê li Rojava. Ew Herêma Aram bû sedema yekem hilbijartina hikûmeta Kurdistanê, ji wê demê ve em azad in û xwediyê saziya xwe ne ku bûye saziyeke federal di nav Îraqê de.
Di wan rojan de temenê min wekî temenê Mezlûm bû. Min wekî çalakvan di dema zêde ya karê xwe yê bijîşkiyê de kar dikir. Piştî kar, ez bi wê lobiyê re mijûl bûm û min li deriyê her kesî dida. Bê guman, di dema koçberiya mezin de, malbata min jî qurbanî bû. Yek ji wan xwişka min a bi navê Necat bû, ku ew jî di şanoyê de xuya dike. Paşê, ez bi hejmarek serokên rêxistinên xêrxwazî, rojnameger û parlamenteran re çûm Îranê ji bo nirxandina rewşa bi sed hezaran penaberan û dîtina ku em çawa dikarin alîkariya wan bikin. Di nav qerebalixê de min xwişka xwe dît. Wan rojnamegerên Brîtanî yên ku bi min re bûn, komek wêne kişandin, belge kirin û weşandin. Tevahiya çîrokê bala Chris Bowers kişand. Wî bawer dikir ku dikare lobî, siyaset, siyaseta navdewletî, karesata navxweyî û aliyê mirovî yê çîrokê bi hev re bike yek. Wî bi min re têkilî danî û bi min re axivî. Bi vî awayî ez bûm beşek ji vê çîrokê ku di dawiyê de bû şano.
Rûdaw: Gelo tu dizanî projeya destpêkê ya vê şanoyê çi bû? Ji ber ku hilberandina pirseke ew qas aloz wekî şanoyek dibe ku gelek dem bixwaze; dibe ku wekî fîlmek hêsantir bûya.
Dilawer Elaedîn: Bi rastî, baş ne di bîra min de ye. Ez nizanim çawa çîrok ji vegotineke hêsan û dan û standineke dostane ya bi hevalekî re veguherî pirtûkekê, ji ber ku Chris kesekî pir kûr e û pir diçe nav mijaran. Ew jê hez kir û berdewam pirs dikir û pirs dikir. Paşê rojekê got, "Ez ê vê binivîsim." Mebesta wî çi bû, ez nizanim, lê di destpêkê de wekî şanoyek nedihat ber çavan. Lê dema ku veguherî şanoyekê, ew jî veguherî çend guhertoyên cuda. Guhertoyên destpêkê ji guhertoyên dawî cuda bûn.
Bê guman, ez û Chris xwedî dîrokeke dûr û dirêj in, ji ber ku di sala 2008an de ez çûm nav hikûmetê li Kurdistanê û ew jî Konsulê Giştî yê Keyaniya Yekbûyî bû li Kurdistanê. Ji ber vê yekê, têkiliyeke me ya pîşeyî li ser burs, perwerde û xwendina bilind hebû. Wê demê me hev nas dikir lê me hev ew qas ji nêz ve nas nedikir. Hevdîtin û civînên paşê bûn sedema vegotina zêdetir a van çîrokên kesane, ku bala wî kişand da ku wan wekî pirtûkekê binivîse û paşê pirtûk bûye şano. Ez ji wî alî ve zêde nizanim lê tiştê ku ez dizanim ev e ku ew berdewam vedigeriya ji bo agahî û çîrokên zêdetir, paşê kûrtir çû nav aliyê malbatî û siyasî.
Ez pir matmayî me ku dibînim wî ji aliyê Brîtanî ve jî lêkolîneke mezin kiriye. Di nav Wezareta Derve de wî ew kesên ku di amadekirina biryaran de bi bandor bûn dîtin. Wî ew kesên ku navê "Safe Haven" li Herêma Aram kiribûn dîtine. Ew di lêkolînên xwe de bêhempa ye, çawa çîrokeke kesane girtiye û bi dîrokê ve girêdaye, ew tiştên ku wî bi xwe dîtine û di bîra wî de mane. Paşê tiştekî xweşik jê çêkiriye, ez xwe bi bext dizanim ku min ew zilam nas kiriye û niha bûme beşek ji vê pêşandana balkêş.
Rûdaw: Gelo tu bawer dikî ku ew birêzê li kêleka te dikare rola te ya 35 sal berê baş bilîze?
Dilawer Elaedîn: Pêşî, ez pir kêfxweş bûm ku kesekî 30 salî yê spehî rola min dilîze, ew xaleke erênî ye. Bi rastî, me di destpêkê de hev bi awayekî online û di komekê de dît. Wan hin pirs ji min kirin û em di nav wê dîrokê de çûn ku bûyer çawa bûn û ez pir matmayî mam bi asta hewesa wan, coş û kûrahiya têgihiştina wan a ku roj bi roj çi qewimiye. Lê paşê Kak Mezlûm daxwaza dan û standineke din a online ji min kir. Piştî du hefteyan me dan û standineke kûr kir, ez pir matmayî mam bi asta jîrbûna wî û bi pêbendbûna wî ya bi karê xwe re. Wî ji min re got ev rola wî ya yekem e wekî aktor piştî ku ji zanîngehê derçûye. Ji ber vê yekê, ez dikarim tê de bibînîm ku ez bi xwe wekî derçûyekî ciwan çawa bûm, ji aliyê siyasî ve hişyar, her wiha bi hewesa zanîna ku çi bi ser neteweya te, Kurdistan û Kurdan de hatiye û bibî beşek jê. Ji ber vê yekê, ez pir kêfxweş bûm û serbilind im ku min ew nas kiriye.
Rûdaw: Mezlûm, ev yekem xuyabûna te ya pîşeyî ye di vê şanoyê de lê berê te di gelek şanoyan de rol lîstiye. Cudahî di navbera şanoyên berê û vê yekê de çi ye? Gelo çîrok e, pirs e, an tevahiya şano ye?
Mezlûm Gul: Belê, cudahiyeke pir mezin heye. Ev yekem karê min ê pîşeyî ye û ev jî cudahiyeke mezin e. Berê zêdetir rahênan bû li înstîtûta dramayê û pêşxistina jêhatiyan da ku bikaribî bikevî nav cîhana pîşeyî û karekî baş bikî. Ew şanoyên ku min berê tê de kar kiriye zêdetir li ser jiyana xelkê li Brîtanyayê, ciwanên Brîtanî û pirsgirêkên civakî û aborî li Londonê û evîn û têkiliyên hezkirinê bûn. Qet siyasî nebûn. Min her dem dixwest û hêvî dikir ku bikaribim çîrokên Kurdî vebêjim lê ji ber mezinbûna min li Londonê û wan rahênanên ku min kiribûn, ew zêdetir wekî xewnekê bû. Min her dem ji xwe re digot hêvîdar im rojekê bikaribim çîrokekê vebêjim ku ez bi dil hest pê bikim, bi taybetî dema ku ez mezin dibûm min hemû van çîrokan dibihîst, nemaze yên salên nodî. Ew cudahiya herî mezin bû. Berê zêdetir çîrokên Londonê bûn, wekî çîrokên xizaniyê û çîrokên evînê li Londonê. Lê niha çîrokeke Kurdî ye.
Rûdaw: Tu di şanoyê de du rolan dilîzî. Yek jê Doktor Elaedîn e û ya din rola Tikrîtî ye. Tu çawa dikarî vê yekê bikî?
Mezlûm Gul: Bê guman, rahênan alîkar in. Derçûna min ji navendeke pir baş û xurt a dramayê rê da min ku bingeheke min a baş û xurt a teknîkî hebe. Ez nêzîkî karakteran bûm, hem karakterê Dilawer û hem jî yê Tikrîtî. Ez pir bi şans im ku min Dilawerê rastîn nas kir, ji ber ku tu dikarî gelek îlhama xwe jê wergirî, bi taybetî piştî dan û standinên me. Tu dikarî kesekî bi wê jîrbûna mezin, dilekî pak û îradeyeke xurt bibînî. Min karî ji wir dest pê bikim.
Di hundirê min de jî hewesek heye û ez Kurd im, ez ji êşan û ji wan çîrokên ku min di dema mezinbûna xwe de bihîstine fêm dikim. Yek ji sedemên ku gelek endamên malbata min li Brîtanyayê ne, ew hemû pirsgirêkên ku rûbirûyî gelê Kurd bûne. Ji ber vê yekê, dema ku min li ser karakterê Dilawer kar dikir, ew têgihiştin hebû ku ez bi awayekî hestyarî nêzîkî wî bibim. Derbarê Tikrîtî de, ew zêdetir hewldan e ji bo têgihiştina hestên karakter, tu hewl didî fêm bikî çima ew wan karan dike. Min li ser Barzan Tikrîtî yê rastîn jî lêkolîn kir ku wî çi kiriye û min ji wir dest pê kir. Tu paşxanekê jê re çêdikî, paşê rol dilîzî, di dema rahênanan de tiştên cuda diceribînî. Belê, ew bi tevahî ji hev cuda ne, ez bawer im ev ji bo aktorekî dijwariyeke mezin e ku bikaribe rola du karakterên dijber di yek şanoyê de bilîze. Hêvîdar im ew wê bibînin.
Wateya "Herêma Aram" ji bo nifşên nû
Rûdaw: Mezlûm, "Herêma Aram" ji bo min gelek wateyan îfade dike. Temenê min nêzîkî heşt salî bû dema ku em reviyan û me mal û halê xwe bi cih hişt, koçberî di sala 1991ê de dest pê kir. Operasyon û paşê biryara Encumena Asayişê, Doktor Elaedîn, biryara 688an bû, ne wisa? Jiyana min û jiyana malbata min û bi sed hezaran Kurd rizgar kir. Ji ber vê yekê, pirsa min ji bo te ev e, ew pirsgirêkeke pir mezin e ji bo gelê Kurd. Bûna beşek ji şanoyekê ku behsa rewş û bûyerên piştî wê dike, "Herêma Aram" çi wate û girîngiyê dide te? Gelo tu kûr çûyî nav dîroka Herêma Aram û biryara Encumena Asayişê? An te tenê teksta şanoyê wergirt?
Mezlûm Gul: Ez bawer im dema ku min cara yekem şano xwend, têgihiştineke min hebû lê pir giştî bû. Min bi rêya belgefîlman derbarê komkujiya Helebceyê dizanî, ew tiştek bû ku her dem dihat ber çavên min. Dema ku em di nav civaka Kurdî de mezin dibûm me dibihîst lê min qet bi rastî ji mezinahiya wê û kesên ku tê de beşdar bûne fêm nekiribû. Dema ku em di odeya rahênanê de bûn û me behsa tiştan dikir, min jî di trênê de li Google û YouTubeê digeriyam û ew gotarên ku di salên nodî de hatibûn weşandin dixwendin û min bi rastî dest pê kir ku vê wêneyê çêkim.
Min ji xwe re digot, "Wow, çawa dibe ku ez van tiştan nizanibim?" Ez rastî kesên wekî te dihatim ku hatibûn vî welatî. Bê guman, dema ku min ev çîrok dibihîstin ez pir ciwan bûm. Min ji xwe re digot, "Xwedêyo, leheng li derdora min hebûn. Kesên li derdora min hebûn ku di nav tiştên ew qas dijwar re derbas bûne ku ez nikarim xeyal jî bikim", min qet pê nehesiyabû. Vê şanoyê bê guman çavên min vekir û nîşanî min da, ew sedemeke din bû ku ji min re bêje Kurd ji her alî ve çi qas bi hêz in. Paşê ez rastî hin kesan hatim, piştî ku wan li şanoyê temaşe kir, min guh dida wan û digot, "Wow, ez bawer nakim ez vê çîrokê vedibêjim." Ez naxwazim bibêjim ku ew wekî zextekê ye lê bi awayekî ku tu çareya min nîne ji bilî ku ez tiştê herî baş ê xwe pêşkêş bikim, tiştê ku di karîna min de ye bi awayê herî rast bikim da ku bikaribim vê çîrokê bigihînim her kesî. Ez bawer dikim divê her kes vê bibihîze. Ez pê serbilind im.
Rûdaw: Dema ku xelk piştî dîtina şanoya "Herêma Aram" ji salonê derdikeve, ew dê çi tiştî bi xwe re bibin?
Mezlûm Gul: Çend hêviyên min hene, yek jê ev e ku eger tu bi rastî bixwazî guhertinê bikî, tu dikarî. Tu radibî û şer dikî. Hêsan e ku tu li pişt ekranekê rûnî lê gelek kesên wekî Dilawer hene ku bi wî agir, evîn û hewesa ku hebû, derketin derve. Mijar ne ew in, mijar xelk e. Wan her tiştê ku di karîna wan de bû kir ji bo çêkirina guhertinê. Eger xelk ji bo yek armancê kom bibin, ji bo geşbûna gelê xwe, ji bo hezkirinê, ew dikarin her tiştî bi dest bixin. Ev çîrokeke pir bêhempa ye ji bo nîşandana ku dema em kom dibin, em dikarin her tiştî bikin. Hêvîdar im ew kesên ku dîroka Kurdan nizanin, biçin malê, biçin ser YouTubeê, fêrî muzîk û çandê bibin, biçin serdana Kurdistanê bikin.
Rûdaw: Û werin ji bo dîtina şanoya "Herêma Aram".
Mezlûm Gul: Belê, bê guman. Werin li "Herêma Aram" temaşe bikin û fêr bibin. Hûn ê bibînin ku em hemû wekî hev in. Em hemû ji hezkirinê hez dikin. Em hemû xwedî malbat in. Belê, ev hêviya min e.
Rûdaw: Doktor Elaedîn, di nav Kurdan de, tu ji wan kesên pir cidî yî ku kar û pîşeyên pir girîng dikin. Wekî wezîrek, wekî birêvebirê MERI, tu bawer dikî ku xelk piştî dîtina şanoya "Herêma Aram" dê çi tiştî bi xwe re bibin?
Dilawer Elaedîn: Ez bawer dikim yek ji peyamên herî mezin ev e ku tiştê ku niha li Kurdistanê heye pir bi nirx e. Em ji wê nifşê ne ku nîvê jiyana xwe bê tiştek derbas kir, ne sazî, ne mafên siyasî, ne jî şiyana biryardana xwe. Em di nav qonaxên cuda re derbas bûne ku piraniya wan ji karesatê ber bi destkeftiyê ve bûn. Dînamîka siyasetê li herêmê û cîhanê guherî. Gelek caran me jê sûd wergirt, carinan jî me nekarî.
Tiştê ku ez dixwazim xelk jê fêm bikin ev e ku, pêşî, tiştê ku me heye pir bi nirx e; divê em wê biparêzin. Tiştekî din ê girîng ev e ku gelek caran xelk li Rojhilata Navîn, ku gelê me jî di nav de ye, baweriya wan bi teoriya komployê heye, ew bawer dikin ku hêzên mezin çarenûsa me diyar kirine, ew dizanin çi bikin, tu çi bikî, feydeya wê nîne. Di rastiyê de, me nîşan da ku wisa nîne. Tu dikarî bibî bi bandor her çend tu biçûk bî, ne girîng e tu qurbanî bî an hindikayî. Eger tu karên xwe bi rêkûpêk bikî, eger tu li pişt armanceke ku mafê te ye yek bigirî, tu dikarî polîtîkayan li paytextên hêzên mezin biguherînî. Tu dikarî gelek dostên nû peyda bikî. Di rastiyê de, tu dikarî li hemberî dijminan rawestî.
Hunera lobîkirinê ew e ku tu dostan zêde bikî, dijminan kêm bikî, kesên guncaw beşdar bikî û biçî ba biryarderan. Tu çi dikî divê li ser bingeha delîlan be û bi bandor be. Ew tiştê ku me dikir. Ez wekî zanisthez û wekî bijîşk, karê min ew bû ku delîlan kom bikim û biryarderan neçar bikim ku gav biavêjin. Hêza lobîkirina me ji wir dihat ji ber ku her tiştê ku me dikir li ser bingeha delîlan bû. Ji ber vê yekê, peyama min ji bo gelê min ev e, wisa lê nenêrin ku çarenûsa we di odeyên tarî de hatiye diyarkirin. Na, tu dikarî derkevî derve, jiyanê biguherînî, siyasetê biguherînî, mafên xwe bi dest bixî lê realîst be.
Tiştê girîng têgihiştina wê yekê ye ku biryar li welatên cuda çawa tên dayîn. Tenê ne bes e ku tu xwe wekî qurbanî nîşan bidî. Tenê gotina ku dijmin xirab in ne bes e. Divê tu fêm bikî biryar çawa tên dayîn û divê tu agahiyên xwe bi kar bînî ji bo guhertina polîtîkayan. Beşdarkirina raya giştî beşeke mezin ji vê ye. Ji ber ku bêyî guhertina raya giştî û paşê bêyî çêkirina zextê li ser siyasetmedarên ku her dem hilbijartin li pêş wan in, tu nikarî wan baş qanî bikî. Hêza lobîkirinê, hêza pere, hêza karsaziya mezin ji ya te mezintir e, her çend armanceke te ya pîroz jî hebe. Ji ber vê yekê, ji bo serketina li ser lobîstên mezin ên ku her dem li dijî te rawestiyane, divê tu raya giştî bi kar bînî, hêza xwe bi kar bînî.
Bi kurtî, em wekî gelekî ku rêyeke dûr me biriye ji bêparbûna ji mafên xwe heta bi destxistina tiştekî, divê her dem têbikoşin ji bo beşdarkirina hêza guncaw bi awayekî rast ji bo bandorkirina li ser biryaran. Tiştekî din ev e ku em niha li Brîtanyayê ne. Gelek ji me penaber bûn û bûn welatî, bûn Brîtanî. Gelek ji me wisa tevdigerin ku em mêvan in. Di rastiyê de, divê tu hemû vê cîhanê wekî mala xwe bi kar bînî. Nabe ku tu her dem xwe wekî mêvan, penaber, biyanî bibînî û nekarî bi rêya çêkirina bandorê li ser pergalê tiştê ku dixwazî bi dest bixî.
Xelk her dem li ser Keyaniya Yekbûyî wekî wê hêza împeratorî difikirin ku em parçe kirin, em qurbaniyên wê parçekirinê ne, ev rast e. Lê di rastiyê de, ev nayê wê wateyê ku heta hetayê wisa be, ew dikarin roleke sereke bilîzin di rastkirina wê dîrokê de, di alîkariya me de, di rawestandina ji bo mafê xelkê û kirina tiştekî pîroz û dîrokî ku jiyana gelê me diguherîne. Ez hez dikim ku ew peyam jî bi peyamên mirovî re derkevin derve ku Mezlûm behs kirin. Ji ber vê yekê belê, bê guman dîrok heye, ew em in, nasnameya me ye. Lê ev peyama mezin jî heye ku dibêje, tu tiştî wekî emrê waqî qebûl neke. Here û cîhanê biguherîne ji ber ku tu dikarî, çi wekî takekes an komeke biçûk lê divê tu pêşî ji dînamîkê fêm bikî.
Rûdaw: Pirsa min a dawî ji bo te ye, Mezlûm. Gelo tu bawer dikî ku bi rêya hunerê, bi rêya wan karên ku tu dikî, tu dikarî guhertinê di cîhaneke pir cuda û dijwar a wekî niha de bikî û çîrokeke ew qas aloz vebêjî?
Mezlûm Gul: Tiştek heye ku ez her dem dibêjim, rê heye ku tu dikarî tê de li ber çavên her kesî xwenîşandanê bikî lê xwenîşandan li ser sehnê jî tê kirin. Ew jî cureyek ji nerazîbûnê ye. Em bi bihîstina hemû van çîrokan mezin bûn, ne wisa? Şano rêyek e ji bo berbiçavkirina karakter û nîşandana wê. Ew cureyek ji nerazîbûnê ye. Ku tu biçî ber 100 kes an 200, 300 kesî û çîrokekê vebêjî û wê berbiçav bikî da ku ji aliyê hestyarî ve bikevî nav xelkê.
Ez bawer dikim gelek rê hene ku tu bikarî bikevî nav dil û mejiyê xelkê, şano yek ji wan e. Çîrokbêjî yek ji wan e. Em hemû bi bihîstina çîrokan mezin bûne. Em hemû dizanin çîrokbêjî çi ye. Ez bê guman bawer dikim ku şano tiştek e ku dikare bikeve nav dilê xelkê, eger bi rastî, bi bêalî û ji dil bo dil were vegotin. Di dawiya rojê de, dilê me hemûyan heye, ne wisa? Em hemû dizanin rastî çi ye. Em dikarin wê bibînin. Eger bi awayekî rast were vegotin, her dem tu dikarî bi hezkirin û hewesê bikevî nav dilan. Ji bo min ev her tişt e. Ez bawer dikim ji ber vê yekê ez hatim nav vî warî ji ber ku endamên malbata min hebûn ku mînak parêzer bûn, endezyar û pîlot bûn lê rêya min a ji bo xwestina vegotina çîrokan bi rêya hunera lîstikvaniyê bû.
Rûdaw: Doktor Elaedîn, temaşevanên şanoyê li Ewropayê pir taybet in. Kî dikare bibe temaşevanê vê şanoyê? Gelo siyasetmedar, ew kesên ku ji dîrokê hez dikin, Kurd, dostên Kurdan, an tevahiya cîhanê?
Dilawer Elaedîn: Ez bawer dikim ew temaşevanên ku ev yekser bala wan dikişîne kesên wekî me ne ku bawer dikin ku ew bi jiyana wan ve girêdayî ye, an jiyana wan guherandiye, an di bîra wan de ye. Ew bûyerên ku êş û zehmetî dane wan di bîra wan de ne, çi Brîtanî bin, çi ji nifşê Kurdan bin an xelkê Rojhilata Navîn bin. Bi heman awayî, eger di bîra wan de be, eger çîrokeke wan hebe, eger tiştek hebe ku mejiyê wan bihejîne, wê demê ew ê jê hez bikin. Ji ber vê yekê, hêsan e ku bala wan were kişandin.
Lê nifşek jî heye ku mezin bûye û ji dîrokê hez dike lê tu fikra wan nîne, qet tu agahiyên wan nebûne. Lê ji aliyê çandî ve hay ji Kurdan hene. Ew dixwazin zêdetir bizanibin, dema ku şanoyeke wisa dibînin, ew gelek tiştan fêr dibin li ser wê yekê ku ew çi qas cuda ne lê her wiha çand, nasname û dîroka wan çi ye. Ji ber vê yekê, ez piştrast im ku çend rojên yekem ên şanoyê dê tijî wan kesan bin ku cureyekî têkilî an bîranîneke wan heye an tiştek ku bala wan dikişîne. Lê paşê dema ku nûçe belav dibe, ew kalîteya ku ez di şanoyê de dibînim di rastiyê de bala gelek kesên din dikişîne.
Lê ez bi rastî bi kelecan im ku nifşê duyem ê Kurdan bibînim ku werin û wê bibînin. Ew kesên ku li vir ji dayîk bûne, ew bi tevahî Brîtanî ne, qet têkiliya wan bi dîroka Kurdistanê re nebûye lê dê û bavên wan ew qas ji wan re gotine ku werin û wê xeyal bikin. Ew ew nifş in ku dê gelek tiştan fêr bibin û gelek sûd werbigirin û jê kêfê bibînin. Ez pir kêfxweş im ku di nav komeke kesên wisa pîşeyî de me. Dema ku min guh dida van ciwanan, ew pir kûr diçûn nav mejiyê te. Ew dixwazin tam wekî te bin, wekî te bifikirin. Min pê hesiya ku em di çi cîhaneke cuda de dijîn. Ez bijîşk im, min her dem ji biyolojî û kûrahiya wê ya di asta molekuler de fêm kiriye ku min bawer dikir cîhaneke taybet e. Dema ku ez guh didim van, ew cuda ne. Awayê ku ew diaxivin, awayê ku ew çîrokê diguherînin, ne bingeh lê senaryo û diyalogan. Ji ber vê yekê, ez jî wekî her kesî hez dikim guh bidim ku van ciwanan çi dibêjin ji ber ku ew qet ne wekî tiştê ku min jê difikirî ye.
Rûdaw: Ez hez dikim li şanoyê temaşe bikim. Gelek spas ji bo amadebûna we her duyan.
Dilawer Elaedîn: Gelek spas.
Mezlûm Gul: Spas ji bo we.
Rûdaw: Spas ji bo we jî.
