رووداو - تەندروستی
بەپێی توێژینەوەیەکی نوێی فراوان کە لەلایەن پەیمانگای پێوانەکردن و هەڵسەنگاندنی تەندروستی (IHME) لە زانکۆی واشنتن لە ئەمریکا، کراوە و لە گۆڤاری زانستی "The Lancet" بڵاوکراوەتەوە، ژمارەی ئەو کەسانەی لە جیهاندا بەدەست نەخۆشییە دەروونییەکانەوە دەناڵێنن گەیشتووەتە نزیکەی 1.2 ملیار کەس، کە ئەمەش بەرزبوونەوەیەکی بەرچاو بە رێژەی 95.5% لە ساڵی 1990ـەوە نیشان دەدات.
دکتۆر دامیان سانتۆماورۆ، پرۆفیسۆر لە زانکۆی کوینزلاند لە وڵاتی ئۆسترالیا و سەرپەرشتیاری سەرەکی توێژینەوەکە، ئاماژە بەوە دەکات کە دڵەڕاوکێ و خەمۆکی باوترین جۆری نەخۆشییەکانن و رێژەی تووشبوون بە دڵەڕاوکێ 158% و خەمۆکیش 131% زیادیان کردووە.
توێژینەوەکە دەریخستووە کە پەتای کۆرۆنا کاریگەرییەکی قووڵی هەبووە و رێژەی خەمۆکی و دڵەڕاوکێ دوای کۆتایی هاتنی پەتایەکەش هێشتا وەک خۆیان بە بەرزی ماونەتەوە و نەگەڕاونەتەوە بۆ ئاستی پێش ساڵی 2020.
یەکێک لە دەرەنجامە هەرە مەترسیدارەکان ئەوەیە کە لوتکەی تووشبوون بۆ یەکەمجار لە مێژوودا گۆڕاوە بۆ مێردمنداڵانی تەمەن 15 بۆ 19 ساڵ، لە کاتێکدا پێشتر ئەم لوتکەیە هەمیشە لە تەمەنی ناوەنددا دەبینرا.
دکتۆر رۆبێرت ترێستمان، سەرۆکی ئەنجومەنی سیستەمە تەندروستییەکان لە ئەمریکا، روونی دەکاتەوە کە ئەم قۆناغەی تەمەن بۆ گەشەی مێشک و فێربوونی کارامەیی کۆمەڵایەتی زۆر هەستیارە و هەر تێکچوونێک تێیدا کاریگەری درێژخایەنی دەبێت، هەروەها ئاماژە بەوە دەکات کە هەرچەندە قەیرانەکان زیادیان کردووە، بەڵام کەمبوونەوەی شەرم (Stigma) لە ئاشکراکردنی نەخۆشییە دەروونییەکان وای کردووە خەڵک زیاتر سەردانی پزیشک بکەن و داوای هاوکاری بکەن.