Erbil (Rûdaw) - 4 yıl önce, “Li Gel Renc” (Renc ile) adlı en etkili programlardan biri, ticari ve turistik tabelalarda Kürtçenin ihmal edilmesi konusunu gündeme getirmişti.
Programın ardından, Kürtçenin çarşı, otel ve restoranlarda korunması için ciddi bir sivil ve medya baskısı oluştu.
Bu program, Kürdistan Bölgesi şehirlerinin görünümünde değişimin başlangıcı olarak kabul edildi.
Dil Sorumluluğu ve eleştiriler
Programda, Kürdistan Bölgesi Hükümeti Kültür Bakanı Muhammed Hemeseîd, Kürtçeye yönelik “saygısızlıktan” herkesin sorumlu olduğunu açıkça kabul ederek şöyle demişti:
“Bir bakan olarak kendimi birinci derecede sorumlu görüyorum ve sorumluluğu başkalarının üzerine atmak istemiyorum.”
Yüksek Öğrenim Bakanı Dr. Aram Muhammed Kadir ise sadece dilin değil, Kürt kültürünün tamamının korunması gerektiği uyarısında bulunmuştu.
Bu değerlerin eğitim sürecinden itibaren güçlendirilmesi gerektiğini vurgulamıştı.
Geleceğe dair uyarılar
2026 yılına gelindiğinde, Kürt dili uzmanı Dr. Hogir Mehmûd’un Renc Sengawî’ye söylediği sözler dikkat çekiyor:
“Eğer Kürtler varlığını sürdürürse, bu program senin için güzel bir tarih olur.”
Aksi durumda Kürtlerin kendi şehirlerinde azınlığa düşebileceği uyarısında bulunmuştu.
Kürdoloji Akademisi Yardımcı Direktörü Dr. Reşad Mîran da kültürel projeler için bütçe eksikliğini eleştirerek:
“Bütçe gerektiren her şey ya erteleniyor ya da terk ediliyor” demişti.
Hatta “Dil Polisi” kurulması önerisini de gündeme getirmişti.
Yabancı dil kullanımı verileri
Programda Effort adlı kuruluşun yayımladığı verilere göre, Kürdistan Bölgesi içinde en kötü durum Duhok’ta görülüyordu.
Duhok’ta kullanılan tabelaların yaklaşık yüzde 40’ı yabancı dildi.
Süleymaniye ise yüzde 20 ile Kürtçeyi en iyi koruyan şehir olarak öne çıkmıştı.
Bu çalışmalar, 2014 tarihli 6 numaralı yasa çerçevesinde yapılmıştı. Bu yasa, özel sektör ve şirketlerde Kürtçenin kullanılmasını zorunlu hale getirmişti.
Turizmde resmî karar
Tartışmaların ardından, 23 Ağustos 2022’de Kürdistan Bölgesi Turizm Genel Müdürlüğü tarafından resmî bir karar yayımlandı.
Dönemin müdürü Emel Celal tarafından imzalanan karara göre, otel, restoran ve tüm iş yerlerinin tabelalarında Kürtçeyi ana dil olarak kullanması zorunlu hale getirildi.
Kurallara uymayanların ise para cezası ve “kara listeye alınma” yaptırımıyla karşı karşıya kalacağı belirtildi.