Erbil (Rûdaw)- Erbil'de iki saat içinde düşen rekor yağışın yol açtığı sel felaketinin ardından hazırlanan ilk ekonomik etki analizi yayımlandı.
Mülk, araç, ticaret, altyapı ve kamu hizmetlerindeki kayıplar baz alınarak oluşturulan modele göre afetin kente toplam faturası en az 8,1 milyon doları bulacak.
başkent Erbil'de dün gece aniden bastıran şiddetli sağanak, kenti son yılların en ağır yıkımlarından biriyle karşı karşıya bıraktı. İki kişinin hayatını kaybettiği, yüzlerce evin ve aracın sular altında kaldığı felaketin ardından kentin uğradığı mali tahribat, ekonomik modellerle hesaplandı.
Beklenenin 2,7 katı yağdı: 80 milimetre yağış kenti vurdu
Yetkili kurumların başlangıçta yaklaşık 30 milimetre olarak tahmin ettiği yağış miktarı, beklentileri 2,7 kat aşarak iki saat gibi kısa bir süre içinde metrekareye yaklaşık 80 milimetreye ulaştı.
Qeryatax köyünde 40 ev sular altında, çarşılarda esnafın malı telef oldu
Felaketin yol açtığı hasar şehir merkezinin de ötesine taştı. Edinilen bilgilere göre sadece Qeryatax köyünde 40'tan fazla evi su bastı; kent genelinde ise yüzlerce ev ve çalışma alanı kullanılamaz hale geldi.
Ticaretin kalbi sayılan Erbil merkezindeki Teyrawa ve Şêxella pazarları ise selden en ağır darbeyi alan noktaların başında geldi.
Pazarlardaki tonlarca sebze, meyve ve depolanmış ticari emtia tamamen ziyan oldu. Bazı dükkan sahipleri, tek bir işletmede yaşanan kaybın on binlerce doları bulduğunu belirtti.
Modelin detayları: En az 8,1 milyon, en fazla 19,2 milyon dolar
Hasar gören mülk sayıları ve ortalama onarım maliyetleri baz alınarak hazırlanan ekonomik modelde üç farklı senaryo yer aldı:
Temel Senaryo (8,1 milyon dolar)
Konut sektörü: Selden etkilenen 350 ev için hane başı ortalama 5.500 dolar hasarla toplam 1,9 milyon dolar
Araç ve ulaşım: Sulara kapılan ve hasar gören 400 araç için araç başı ortalama 6.000 dolar zararla toplam 2,4 milyon dolar
Ticari mülk ve mallar: Hasar gören 100 ticari işletme için işletme başı ortalama 15.000 dolar zararla toplam 1,5 milyon dolar, (Bu üç kalemin doğrudan maliyeti yaklaşık 5,8 milyon dolara ulaşıyor)
Kamu altyapısı: Çöken yollar, caddeler ve tahliye kanallarının onarımı için 1,5 milyon dolar
Müdahale ve iş kaybı: Arama-kurtarma operasyonları, şehir temizliği ve piyasadaki ticari aksamalar için 750 bin dolar
Model, en iyimser senaryoda zararın 2,9 milyon dolar, hasarın boyutuna bağlı olarak en yüksek senaryoda ise 19,2 milyon dolara kadar tırmanabileceğini öngörüyor.
Büyük Zap Suyu'nda rekor bulanıklık: 4 arıtma tesisi durduruldu
Sel felaketi kamu hizmetlerini de felç etti. Büyük Zap Suyu'ndaki bulanıklık seviyesinin arıtma tesislerinin çalışma kapasitesini katbekat aşarak 12.400 NTU birimine yükselmesi üzerine, Erbil Su İdaresi 4 büyük su arıtma tesisini geçici olarak kapatmak zorunda kaldı.
İlk etapta depolar üzerinden su sağlansa da bu durum, olağanüstü sağanakların sel havzası dışındaki kentsel temel hizmetleri dahi nasıl durma noktasına getirdiğini kanıtladı.
Can kayıpları ve dolaylı zararlar bu rakama dahil değil
Rapor, hesaplanan 8,1 milyon dolarlık maliyetin hayatını kaybeden 2 vatandaşın değerini, tarım arazilerindeki ürün kayıplarını, uzun vadeli sağlık problemlerini ve dolaylı piyasa zararlarını kapsamadığının altını çizdi.
Öte yandan bu verilerin henüz resmi hükümet bilançosu olmadığı, Erbil Valiliği'nin hasar tespit çalışmalarını sürdürdüğü ancak şu ana kadar resmi bir tazminat ya da yardım kararı açıklanmadığı bildirildi.
Erbil'in yanıt aradığı büyük soru: Ne kadar altyapı yatırımı gerekiyor?
Ekonomik analiz, selin dursa bile ekonomik etkilerinin uzun süre devam edeceğine dikkat çekiyor: Aileler birikimlerini evlerini onarmaya harcamak zorunda kalırken, esnaf borç yüküyle baş başa kalacak, yerel hükümet ise kaynaklarını altyapıyı toparlamaya aktaracak.
Uzmanlar, Erbil'in acilen yanıtlaması gereken temel bir ekonomik soru olduğunu vurguluyor: Kanalizasyon sisteminin, yağmur suyu tahliye ağlarının ve şehir yollarının bu tür şiddetli iklim olaylarına dayanabilmesi için ne büyüklükte bir altyapı yatırımı şart? Çünkü felaketlerin önüne geçmek için yapılacak önleyici altyapı yatırımları, her felaketin ardından ödenen ağır tazminat ve enkaz faturasından çok daha ekonomik bir çözüm sunuyor.
