Erbil(Rûdaw) - Kürdistan Bölgesi Başkanı, 11 Mart 1970 Anlaşması'nın 56. yıl dönümünü gururla andıklarını belirtti. "Ölümsüz Barzani ve Büyük Eylül Devrimi'nin öncülüğünde ortaya çıkan bu anlaşma, en büyük siyasi ve hukuki kazanımdı" diyen Başkan, mevcut durumda Irak'ta da herkesin tarihten ders çıkarması gerektiğini söyledi.
Kürdistan Bölgesi Başkanı Neçirvan Barzani, bugün (11 Mart 2026 Çarşamba) yayımladığı mesajda, anlaşmanın "Modern tarihte Kürdistan halkının haklarının resmen tanındığı ilk resmi belge olarak kaydedildiğini ve Kürdistan Bölgesi'nin daha sonraki tüm kazanımlarının temeli olduğunu" ifade etti.
Neçirvan Barzani açıklamasında, "11 Mart Anlaşması sadece ulusal bir kazanım değil, aynı zamanda Irak'ta barış ve birlikte yaşamanın tesis edilmesi için doğru ve örnek bir yol haritasıydı. Tarih, o dönemki Irak yetkililerinin bu anlaşmadan dönmesinin (geri adım atmasının), Irak'ı onlarca yıl sürecek savaş, yıkım ve istikrarsızlıkla karşı karşıya bıraktığını kanıtlamıştır." dedi.
Kürdistan Bölgesi Başkanı'nın mesajının bir diğer bölümünde ise şu ifadelere yer verildi: "Bu yıl dönümünü anarken, bölgemiz savaşın yayılma tehlikesi ve karmaşa içerisinde bulunuyor. Bu karmaşık durum bize, tüm tarafların hassasiyet ve sorumlulukla hareket etmesi, sorunların barışçıl yollarla çözülmesi, savaş ve gerilimlerin daha fazla tırmanmasının engellenmesi gerektiğini söylüyor."
Başkan ayrıca, "Irak'ta da hepimiz tarihten ders almalı ve istikrarın ancak birbirimizi kabul ederek, federal sistemi ve adaleti sağlamlaştırarak elde edilebileceğini bilmeliyiz." vurgusunu yaptı.
Kürdistan Bölgesi Başkanı Neçirvan Barzani'nin mesajı şu şekilde:
"Bugün tarihi 11 Mart 1970 Anlaşması'nın 56. yıl dönümünü gururla anıyoruz. Ölümsüz Barzani ve Büyük Eylül Devrimi'nin liderliğiyle ortaya çıkan bu anlaşma, en büyük siyasi ve hukuki kazanımdı. Modern tarihte Kürdistan halkının haklarını resmen tanıyan ilk resmi belge olarak kaydedildi ve Kürdistan Bölgesi'nin daha sonraki tüm kazanımlarının temeli oldu. Bu anma gününde, şehitlerin temiz ruhları önünde saygıyla eğiliyor, mücadelecilere ve kahraman Peşmergelere selam gönderiyoruz.
11 Mart Anlaşması sadece ulusal bir kazanım değil, aynı zamanda Irak'ta barış ve birlikte yaşamanın tesis edilmesi için doğru ve örnek bir yol haritasıydı. Tarih, o dönemin Irak yetkililerinin bu anlaşmadan caymasının ve diyalog yerine güç mantığına başvurmasının, Irak'ı onlarca yıllık savaşa, yıkıma, istikrarsızlığa, insani ve maddi kaynakların israfına sürüklediğini ve bugün bile bu tarihi hataların bedelini ödediğini kanıtladı.
Biz bu yıl dönümünü anarken, bölgemiz karmaşa ve savaşın yayılma tehlikesiyle karşı karşıya. Bu karmaşık durum bize, tüm tarafların hassasiyet ve sorumlulukla hareket etmesi, sorunların barışçıl yollarla çözülmesi, savaş ve gerilimlerin daha da tırmanmasının engellenmesi gerektiğini söylüyor. Irak'ta da hepimiz tarihten ders almalı ve istikrarın ancak birbirimizi kabul etmek, federal sistemi ve adaleti pekiştirmekle sağlanabileceğini bilmeliyiz.
Bu anma gününde, federal yapımızı, kazanımlarımızı ve anayasal haklarımızı korumanın tek garantisi olarak Kürdistani taraflar arasındaki birlik ve beraberliğin önemini vurguluyoruz. Kürdistan ve Irak'ı savaş tehlikelerinden uzak tutmak ve gelecek nesillerimiz için daha parlak, daha müreffeh ve daha barışçıl bir gelecek inşa etmek adına hep birlikte çalışalım.
11 Mart'ın anısına selam olsun. Şehitlerin temiz ruhlarına selam olsun."
1 Mart Anlaşması nedir?
Kürdistan’ın yakın tarihinde en önemli olaylarından biri olan 11 Mart 1970 Anlaşması’nın üzerinden 54 yıl geçti. Bu anlaşma ile ilk kez Irak devleti Kürtlerin özerklik ve ulusal haklarını kabul etti.
1961 yılında Güney Kürdistan’da Mela Mustafa Barzani liderliğindeki Kürtler, Irak Rejimine karşı Kürt halkının haklarını elde etmek için 'Eylül Devrimi'ni başlattı.
Eylül Devrimi’nin elde ettiği zaferin ardından 1970 yılında Irak’ta dönemin Devrim Komuta Konseyi Kürtlerle bir barış anlaşması imzalamayı kabul etti.
Bağdat rejiminin Kürtlerin özerklik haklarını düzenleyen anlaşmayı kabul etmesi, Kürdistan’ın yakın tarihindeki en önemli olaylarından biriydi.
11 Mart 1970 Anlaşması, nüfus sayımıyla Kürtlerin çoğunluğa sahip olduğu belirlenen vilayet ve ilçelerde bir Özerk Bölge oluşturulmasını içeriyordu. Anlaşma aynı zamanda Kürtlerin hükûmet organlarında temsil edilmesini de kapsıyordu.
Buna rağmen Irak hükûmeti aynı dönemde petrol zengini Kerkük ve Xaneqin bölgelerinde bir “Araplaştırma” projesi başlattı ve 1974'te anlaşmayı bozan taraf oldu.
Anlaşmanın maddeleri:
1 - Kürtçe, çoğunluğu Kürt olan bölgelerde Arapça'nın yanı sıra resmi dil olacaktır ve bu bölgelerde eğitim dili olacak ve tüm Irak'ta ikinci dil olarak öğretilecek.
2- Kürtler, kabine ve ordudaki üst düzey ve hassas görevler de dahil olmak üzere hükûmete tam olarak katılacak.
3 - Kürtçe eğitim ve kültür güçlendirilecektir.
4- Kürtlerin çoğunlukta olduğu bölgelerdeki tüm memurlar Kürt olacak veya en azından Kürtçe konuşacaktır.
5- Kürtler kendi öğrenci, gençlik, kadın ve öğretmen örgütlerini kurmakta özgür olacaklardır.
6- Kürdistan'ın kalkınması için kaynak ayrılacak.
7 - Şehit aileleri ile yoksulluk, işsizlik veya evsiz kalanlara aylık ve yardım sağlanacaktır.
8 - Kürtler ve Araplar eski yerleşim yerlerine iade edilecek.
9- Tarım Reformu hayata geçirilecek.
10 - Anayasa, "Irak halkı Arap uyruğu ve Kürt uyruğu olmak üzere iki ulustan oluşur" şeklinde değiştirilecek.
11 - Yayın istasyonu ve ağır silahlar Hükûmete iade edilecek.
12 - Başkan yardımcılarından biri Kürt olacak.
13 - Valilikler (İller) Kanunu bu beyannamenin özüne uygun olarak değiştirilecektir.
14. Kürtlerin çoğunlukta olduğu bölgelerin bütçesi özerk bir birim halinde düzenlenecektir.
15 - Kürt halkı, Irak'taki nüfusu ile orantılı olarak yasama gücünü paylaşacaktır.
Anlaşma imzalandıktan sonraki bir ay içinde çoğu madde hayata geçirildi ve Aralık ayına kadar da Mele Mustafa Barzani özerklik konusunda iyimserdi, ancak yılın sonunda Baas partisinin sadece zaman kazanmak için oynadığı ortaya çıktı, çünkü oğlu İdris Barzani’ye yönelik Bağdat’ta bir suikast girişimi vardı ve plan başarısız oldu.
Tartışmalı bölgeler için nüfus sayımı iki kez ertelendi ve 1974'te anlaşma çöktü.
