Bugün Sevgililer Günü. Gelenek, III. yüzyılın piskoposu olan San Valentino’yu anlatır.
Orta Çağ’da cesur aşkın sembolü hâline gelmiştir: Gizlice evlilikler yapar, aileler veya yasalar tarafından engellenen âşıkları korur, kime âşık olacağını seçme hakkını savunurdu. Sonuçta, bağın tarafında duran bir insandı.
Ama aşk genellikle sloganlara, hediyelere ve süslü görsellere indirgenmiş bir çağda, soru hâlâ aynı: Gerçekten aşk nedir?
Bizler doğuştan radikal şekilde bağımlı varlıklarız. Dil öncesi bile bakım, temas ve tanınmaya ihtiyacımız vardır. Aşk, ilk besinimizdir. Bugün Batı ülkelerinde artık maddi açlıktan ölmesek de farklı bir açlık çekiyoruz: var olma, dinlenme ve anlam açlığı. Aşk bir romantizm lüksü değil, psikolojik bir ihtiyaçtır.
Antik Yunanlılar bunu şaşırtıcı bir netlikte anlamıştı. Aşkı tekil olarak değil, çoğul olarak konuşmuşlardır. Aşkın biçimlerini ayırt etmek, hem potansiyelini hem de risklerini anlamak demekti.
Eros; arzu, tutku, erotik ve yaratıcı bir güçtür. Hayatı, sanatı ve vizyonu doğuran bir itki. Sadece cinsellik değildir: üretken enerjidir. Her proje, her eser, her sembolik veya gerçek doğum onun izini taşır.
Philia, arkadaşlık, sadakat ve karşılıklı saygı sevgisidir. Yol arkadaşları arasında, ortak idealleri ve aidiyetleri paylaşanlar arasında ortaya çıkar. Tutku dönüştüğünde geriye kalan sıklıkla budur. Zamanı aşabilen aşkın boyutudur.
Agape, koşulsuz, özgeci ve evrensel aşktır. Hesapsızca, karşılık beklemeden vermek. En yüce ve belki de en zor olanıdır: motivasyonlarımızı sorgulamamızı gerektirir. Gerçekten karşılık beklemeden seviyor muyuz? Yoksa onay, güvenlik, ödül mü arıyoruz?
Storge, ailevi aşk; ebeveynler ve çocuklar arasındaki doğal bağdır. Köklü, koruyucu, neredeyse içgüdüseldir. Ama burada da ince bir sınır vardır: korumak, sahip olmak demek değildir.
Pragma, olgun ve zamanla inşa edilen aşktır. İki kişinin birbirini tamamlamaya çalışmadan birlikte yürümeyi seçtiği bilinçli bir seçimdir. Diğer kişi duygusal bir destek değil, özgür bir varlıktır. Sınırları ve kusurları kabul eden aşktır.
Daha sonra Mania gelir; en tehlikeli formdur: takıntılı, sahiplenici, aşkı kontrol ile karıştıran tutku. Pek çok şiddet dinamiğinin kökenidir. “Seni seviyorum”, “Sen benimsin” olduğunda, aşk korkuya dönüşür. Duygusal eğitim, bu sapmayı tanımayı ve durdurmayı öğrenmeyi gerektirir.
Philautia, kendini sevmektir; narsisizm değil, sağlıklı özsaygıdır. Özgüven olmadan dengeli bir ilişki yoktur. Carl Gustav Jung’un da belirttiği gibi, kendi Gölgesini bütünleştirmek gerekir: kırılgan ve karanlık yanlarımızı tanıyarak bunları başkasına yansıtmamayı öğrenmek.
Anteros, karşılıklı aşkı temsil eder. İki özgürlüğün birbirini arzulayıp bulduğu, kovalama ya da kaçma olmaksızın seçim yaptığı andır. İlişkisel olgunluktur.
Pothos, uzak olana duyulan özlem, nostalji, idealizasyon. Psikolojide çoğunlukla başkasının imajına âşık oluruz; eksikliğini hissettiğimiz şeyi onda görürüz. İnsanî bir aşamadır, ancak sürekli hâle gelirse yanılsamaya dönüşebilir.
Charis, zarafet ve uyumdur: ruh ve bedenin paylaşılan zevki. Bugün tüketim estetiğine indirgenme riski vardır, ama özgün hâlinde derin bir dengedir.
Son olarak Thelema, yaptığımız şeye duyulan aşktır: işe, öğrenmeye, yaratmaya duyulan tutku. Arzu eyleme dönüşür, anlam inşası olur.
Tüm bu aşk biçimleri içimizde vardır. Görev, bazılarını yok saymak değil, tanımak ve ayırt etmektir. Aşkın ne zaman beslediğini, ne zaman yok ettiğini anlamak; sınırları bilmek ve başkasının sınırlarına saygı göstermek.
Yoğunluğu derinlikle, sahiplenmeyi adanmışlıkla, bağımlılığı tutkuyla karıştıran bir çağda, belki de San Valentino’nun dersi bugün her zamankinden daha geçerlidir: Aşk seçim, sorumluluk ve özgürlüktür.
Sevmek, boşluğu doldurmak değildir.
Kaybetme korkusuyla hapsetmek değildir.
Sevmek, birbirini yok etmeden birlikte yürümektir.
Kendi iyiliğini seçmeyi bırakmadan, başkasının iyiliğini de seçmektir.
Ve belki de bugün, bu en devrimci eylemdir.
(Yazılar, yazarların görüşlerini yansıtmaktadır. Rûdaw Medya Grubu'nun kurumsal bakış açısıyla örtüşebilir ya da örtüşmeyebilir.)