رووداو دیجیتاڵ
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا جارێکی دیکە بازاڕەکانی جیهانی هەژاندەوە کاتێک هیوای گەیشتن بە ئاشتییەکی خێرای لەناوبرد. ئەم لێدوانانە بوونە هۆی بازدانی بەرچاوی نرخی نەوت، لە کاتێکدا وڵاتانی ناوچەکە پەنا بۆ رێگەی نائاسایی دەبەن بۆ رزگارکردنی ئابوورییەکانیان.
دوای ئەوەی دۆناڵد ترەمپ دووپاتی کردەوە، هێزەکانی ئەمریکا بۆ ماوەی دوو بۆ سێ هەفتەی دیکە بەردەوام دەبن لە لێدانی ئێران و ئەو وڵاتە دەگەڕێننەوە بۆ "سەردەمی بەردین،" نرخی وزە بە شێوەیەکی خێرا هەڵکشایەوە. نەوتی تێکساس 11.4٪ بازدانی تۆمار کرد و گەیشتە 111.54 دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک. نەوتی برێنت 7.8٪ بەرزبووەوە و گەیشتە 109.03 دۆلار.
ئەم پێشهاتە وایکرد بۆرسەکانی ئاسیا بە دابەزینێکی گەورە دابخرێن، هەرچەندە بۆرسەکانی ئەورووپا و ئەمریکا توانییان بەشێک لە زیانەکانیان پێش پشووی کۆتایی هەفتە قەرەبوو بکەنەوە.
سوپای پاسدارانی ئێران رایگەیاند، وەک تۆڵەیەک بۆ لێدانی دوو گەورەترین کارگەی پۆڵای وڵاتەکەی لە لایەن ئەمریکا و ئیسرائیلەوە، شەپۆلێکی نوێی هێرشی کردووەتە سەر ئامانجە پیشەسازییەکان لە ناوچەکە.
لە ئیمارات هێرش کرایەسەر کارگەی پۆڵای ئەمریکی لە ئەبوزەبی. لە بەحرێن کارگەی ئەلەمنیۆمی ئەمریکی کرایە ئامانج. لە ئیسرائیل چەند کارگەیەکی چەک بۆردوومان کران.
کۆبوونەوەی 40 وڵات بە سەرکردایەتیی بەریتانیا رۆژی پێنجشەممە لە لەندەن کۆتایی هات، کە تێیدا داوای کردنەوەی "دەستبەجێ و بێ مەرجی" تەنگەی هورمز کرا، بەڵام هیچ پێشکەوتنێکی کردەیی بەدی نەهات.
سکرتێری گشتیی ئەنجوومەنی هاریکاریی کەنداو (GCC) داوای لە ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان کرد، کە مۆڵەتی بەکارهێنانی "هێز" بدات بۆ پاراستنی تەنگەی هورمز لە هێرشەکانی ئێران.
لەلایەکی دیکەوە، تاران رایگەیاند، خەریکی داڕشتنی پڕۆتۆکۆڵێکی سەردەمی ئاشتییە لەگەڵ عومان بۆ بەڕێوەبردنی تەنگەکە دوای کۆتاییهێنان بە جەنگ.
وەزارەتی نەوتی عێراق رایگەیاند، بەهۆی داخرانی تەنگەی هورمز، دەستیان کردووە بە هەناردەکردنی نەوتی خاو لەرێگەی تانکەری وشکانییەوە بە ناو خاکی سووریادا. عێراق کە 90٪ـی داهاتی پشت بە نەوت دەبەستێت، زیانی گەورەی بەرکەوتووە؛ ئامارەکان نیشانی دەدەن، داهاتی نەوتی عێراق لە مانگی ئاداردا 70٪ بەراورد بە مانگی شوبات کەمی کردووە. دیمەشق بەڵێنی داوە "تێپەڕبوونی سەلامەت" بۆ نەوتی عێراق دابین بکات.
لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی، حکومەتی پاکستان بە شێوەیەکی کتوپڕ نرخی بەنزینی 42.7٪ و گازوایلی 54.9٪ بەرزکردەوە. لە بەنگلادیش نرخی گازی ماڵان و ئۆتۆمبێلی 29٪ گران بوون. فلیپین رایگەیاند، لەگەڵ تاران گەیشتووەتە رێککەوتن بۆ ئەوەی "تێپەڕبوونی سەلامەت" بۆ کەشتییە نەوتهەڵگرەکانی فلیپین لە تەنگەی هورمز دابین بکرێت، ئەوەش دوای راگەیاندنی باری نائاسایی وزە لەو وڵاتە.
لە پاریس بانکە زەبەلاحەکانی وەک (Citigroup) و (Goldman Sachs) رێکارە ئەمنییەکانیان تووند کردووە و داوایان لە کارمەندەکانیان کردووە لە ماڵەوە کار بکەن، ئەوەش دوای پووچەڵکردنەوەی هێرشێکی بۆمبڕێژکراو بۆ سەر بانکێکی ئەمریکی.
هەریەکە لە چیک و رۆمانیا باجی سەر گازوایلیان کەمکردەوە تاوەکو باری سەر شانی هاووڵاتیانیان سووک بکەن.
