ئابووریی عێراق لە تەنگەی هورمزدا دەخنکێت

عێراق لە هەوڵی زیاتردایە بۆ هەناردەکردنی نەوتەکەی. حەییان عەبدولغەنی، وەزیری نەوتی عێراق رایگەیاند، وڵاتەکەی لە پەیوەندیدایە لەگەڵ ئێران، بۆ ئەوەی رێگە بە تێپەڕبوونی ژمارەیەک لە تانکەرە نەوتییەکانی عێراق بدات لە نێو تەنگەی هورمزدا.

وەزیری نەوتی عێراق ئاماژەی بەوەش کرد، بۆ رەزامەندیی لایەنی ئێرانی پێویستە زانیاریی وردیان پێ بدەن و گوتی: "دەبێت ناسنامەی ئەم کەشتییانە، ناوەکانیان، لایەنی سەر بەوان و خاوەندارێتییەکەیان بۆ ئێرانییەکان روون بکەینەوە."

یوسف کیلابی، ئەندامی پەرلەمانی عێراق لە فراکسیۆنی دەوڵەتی یاسا، دوای کۆبوونەوەی دوێنێی لەگەڵ باڵیۆزی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە بەغدا، گەشبینیی خۆی نیشان دا و رایگەیاند: "بڕیاری کۆتایی ئێران سەبارەت بە کەشتییە عێراقییەکان ئەوەیە، هەر کەشتییەک ئاڵای عێراقی هەڵکردبێت، رێگەی پێدەدرێت بە تەنگەی هورمزدا تێپەڕێت."

کیلابی، کە هاوکات سوپاسی سەرکردایەتیی ئێرانی بۆ ئەو هەڵوێستە کرد، ئاماژەی بەوە کرد کە کێشەی هەناردەکردنی نەوتی عێراق لە رێگەی کەنداوەوە بەرەو چارەسەر دەچێت، بەڵام "داتاکانی سەر زەوی چیرۆکێکی جیاواز دەگێڕنەوە."

بە پێچەوانەی کیلابی، شێروان دووبەردانی، ئەندامی پەرلەمانی عێراق، رۆژی سێشەممە، 17ی ئاداری 2026، بە تۆڕی میدیایی رووداوی راگەیاند: "هەناردەکردنی نەوتی عێراق لە رێگەی بەسرەوە ئێستا سفر بووەتەوە، چونکە تاوەکو ئێستا ئێران رێگەی نەداوە هیچ کەشتییەکی نەوتهەڵگر بە تەنگەی هورمزدا تێپەڕێت."

عێراق، یەکێکە لە گەورەترین هەناردەکارانی نەوت لە جیهان دا، خاوەنی کەشتیگەلێکی نیشتمانیی بەهێز نییە بۆ گواستنەوەی بەرهەمەکانی، ئەمەش لە کاتی تەنگژەکاندا وەک خاڵێکی لاواز بۆی دەردەکەوێت.

پڕۆفیسۆر نەبیل جەعفەر مەرسوومی، شارەزای ئابووری و مامۆستای زانکۆ، بە رووداوی راگەیاند، کە بەڵێنەکانی ئێران تەنیا "قسەی سیاسین" و گوتی: "عێراق کەشتیی نیشتمانیی گواستنەوەی نەوتی نییە تاوەکو خۆی نەوتەکەی هەناردە بکات. ئەو کەشتییانەی نەوتی عێراق دەگوازنەوە سەر بە وڵاتانی جیاوازن و زۆربەیان ئامادە نین بۆ تێپەڕبوون بە ناوچەیەکی مەترسیداری وەک هورمز، خۆیان بخەنە مەترسییەوە."

بە گوتەی ئەو شارەزایە، عێراق تەنیا 6 کەشتیی زۆر بچووکی هەیە، کە توانایان سنووردارە و تەنیا بۆ بەرهەمە لاوەکییەکان بەکاردەهێندرێن، نەک بۆ هەناردەکردنی ملیۆنان بەرمیل نەوتی خاو.

پڕۆفیسۆر مەرسوومی، ئاماژەی بەوەش کرد، بەپێی گرێبەستەکانی کۆمپانیای سۆمۆ، کاتێک نەوت لە بەندەرەکە رادەستی کەشتییە بیانییەکان دەکرێت، بەرپرسیارێتیی عێراق کۆتایی دێت و پاراستنی کەشتییەکە دەکەوێتە ئەستۆی کڕیارەکان، کە زۆربەیان چین، هیندستان و کۆریای باشوورن.

مەرسوومی، پێی وایە ئێران لە پشت ئەم رێگرییانەوە ئامانجێکی ئابووریی هەیە و گوتی: "ئێران دەیەوێت لە رێگەی قەدەخەکردنی تێپەڕبوونی کەشتییەکانەوە نرخی نەوت لە جیهان دا بەرز بکاتەوە، تاوەکو تێچووی جەنگ لەسەر دژبەرەکانی زیاد بکات، لە کاتێکدا تەنیا کەشتییە ئێرانییەکان بە ئاسانی تێدەپەڕن."

عێراق ئەندامێکی دامەزرێنەری رێکخراوی ئۆپێکە و فرۆشی نەوتی خاو 90%ی داهاتی بودجەی ئەو وڵاتە پێکدەهێنێت. پێش هەڵگیرسانی جەنگ لە 28ی شوباتی رابردوودا، عێراق رۆژانە نزیکەی 3.5 ملیۆن بەرمیل نەوتی لە کێڵگەکانی باشووری بەسرەوە لە رێگەی تەنگەی هورمزەوە هەناردە دەکرد.

ئێستا ئێران تەنگەی هورمزی بەڕووی کەشتیی زۆربەی وڵاتاندا داخستووە، کە لە کاتە ئاساییەکان دا پێنج یەکی نەوتی جیهانی لێوە تێپەڕ دەبێت.