جەنگی ئێران درزی خستووەتە نێوان ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی لە نێو ناتۆدا

بەهۆی بەردەوامیی هێرشەکانی ئێران بۆ سەر وڵاتانی بەرهەمهێنەری نەوت، نرخی وزە دووبارە بەرزبووەوە. نرخی نەوتی برێنت لە بازاڕەکانی ئەمریکا 3.2٪ بەرزبووەوە و بە 103.42 دۆلار داخرا. هەروەها نەوتی تێکساس (WTI) 2.9٪ گران بوو و گەیشتە 96.21 دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک.

داتاکانی چاودێریی کەشتیوانی ئاشکرای دەکەن، ئێران دەستی کردووە بە هەڵبژاردنی ئەو کەشتییانەی رێگەیان پێ دەدرێت بە ناو تەنگەی هورمزدا تێپەڕن و تەنیا رێگە بە کەشتیی "وڵاتانی دۆست" دەدات.

حەیان عەبدولغەنی، وەزیری نەوتی عێراق بە میدیا ناوخۆییەکانی راگەیاند، بەغدا لە پەیوەندیدایە لەگەڵ تاران تاوەکو رێگە بۆ تێپەڕبوونی تانکەرە نەوتییەکانی عێراق لە گەرووەکەدا بکاتەوە.

محەممەد باقر قالیباف، سەرۆکی پەرلەمانی ئێران هۆشداری دا، تەنگەی هورمز "هەرگیز ناگەڕێتەوە بۆ ئەو بارودۆخەی پێش جەنگ هەیبوو."

دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا رۆژی سێشەممە 17ـی ئادار رایگەیاند، هێزەکانی وڵاتەکەی چیدی "پێویستیان بە یارمەتیی سەربازیی هاوپەیمانان نییە" لە جەنگی ئێراندا. ئەمە دوای ئەوە دێت کە داواکارییەکانی ترەمپ بۆ ناردنی کەشتیی جەنگی لە لایەن وڵاتانی رۆژئاواوە رەتکرانەوە.

ئیمانوێل ماکرۆن رایگەیاند، فەرەنسا تەنیا ئەو کاتە ئامادەیە یاوەریی کەشتییەکان بکات، کە دۆخەکە "هێمن" ببێتەوە.

سەرۆکی ئەمریکا هاوپەیمانەکانی لە ناتۆ تۆمەتبار کرد بەوەی "هەڵەیەکی گەمژانە" دەکەن کە هاوکاریی واشنتن ناکەن بۆ کردنەوەی تەنگەکە.

بۆ دووەم رۆژ لەسەریەک، درۆنێکی بۆمبڕێژکراو کۆمەڵگەی نەوتیی (فوجەیرە)ـی لە کەناراوەکانی رۆژهەڵاتی ئیمارات پێکا. هێرشەکە بووە هۆی کەوتنەوەی ئاگر، بەڵام زیانی گیانی نەبووە. سەرچاوەکان دەڵێن، بەهۆی تێکچوونی دۆخی ئەمنییەوە، بارکردنی نەوت بۆ ناو کۆگەکانی ئەو بەندەرە بە تەواوەتی راگیراوە.

لێکەوتە جیهانییەکان؛ لە ئەڵمانیاوە تاوەکو تایلاند

حکومەتی ئەڵمانیا لێکۆڵینەوەی لە کۆمپانیاکانی وزە دەستپێکردووە بە تۆمەتی بەرزکردنەوەی نادادپەروەرانەی نرخی سووتەمەنی. ورەی وەبەرهێنەران لە ئەڵمانیا بۆ نزمترین ئاست لە ماوەی ساڵێکدا دابەزیوە.

بانکی ناوەندیی ئوسترالیا سوودی بۆ 4.10٪ بەرزکردەوە، هۆکارەکەشی بۆ گرانیی یەکجار زۆری سووتەمەنی بەهۆی جەنگی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست گەڕاندەوە.

لە سەرانسەری تایلاند ریزی درێژی ئۆتۆمبێل لەبەردەم بەنزینخانەکان دروست بووە، ئەوەش دوای ئەوەی ماوەی دیاریکردنی نرخ (Cap) بەسەرچوو و خەڵک لە گرانبوونی زیاتر دەترسن.

کۆمپانیاکانی فڕۆکەوانیی ئەمریکا هۆشدارییان دا، ئەگەر نرخی سووتەمەنی فڕۆکە بەم شێوەیە بمێنێتەوە، رووبەڕووی قەیرانی گەورە دەبنەوە. کۆمپانیای (SAS)ـی سکاندیناڤی رایگەیاند، بەهۆی گرانبوونی نرخەکان، لانیکەم 1,000 گەشتی خۆی لە مانگی نیساندا هەڵدەوەشێنێتەوە.

جەنگەکە ئێستا تەنیا پێکدادانی سەربازی نییە، بەڵکو خەریکە زنجیرەی دابینکردنی وزە و کەلوپەل لە سەرانسەری جیهاندا دەپچڕێنێت و وڵاتان ناچار دەکات پەنا بۆ رێکاری تووندی دارایی ببەن.