رووداو دیجیتاڵ
راوێژکارێکی باڵای سەرۆککۆمار و جێگری سەرۆکی ئەنجوومەنی سیاسەتەکانی یاسایی سەرۆکایەتیی کۆماری تورکیا، لە شیکارییەکدا، تیشکی خستووەتە سەر هەنگاوەکانی پڕۆسەی گواستنەوە بەرەو "تورکیایەکی بێ تیرۆر". راوێژکارەکە جەختی کردووەتەوە، ئەم پڕۆسەیە بە سەرکردایەتیی ئەردۆغان، هەڵوێستی پێداگرانەی دەوڵەت باخچەلی، مەهەپە و ئیرادەی بەهێزی هاوپەیمانیی گەل و کارکردنی وردی دامەزراوەکانی دەوڵەت بە سەرکەوتوویی بەردەوامە.
محەممەد ئوچووم، راوێژکارێکی باڵای سەرۆککۆمار و جێگری سەرۆکی ئەنجوومەنی سیاسەتەکانی یاسایی سەرۆکایەتیی کۆماری تورکیا ئاماژە بەوە دەکات، ئەم پڕۆسەیە کە وەک دەستپێشخەرییەکی فەرمیی دەوڵەت لە 1ی تشرینی یەکەمی 2024ەوە بە دیاریکراوی کەوتووەتە واری جێبەجێکردنەوە، لە ماوەی 20 مانگی رابردوودا گەیشتووەتە قۆناخێکی یەکلاکەرەوە.
راوێژکارەکەی ئەردۆغان دەشڵێت، "ئامانجی سەرەکی، رزگارکردنی هەمیشەیی تورکیایە لە هەڕەشەی تیرۆری سیستماتیک و کۆتایهێنان بە هەژموونی چەکداری بەسەر سیاسەتی دیموکراتیکدا." ئوچووم پرۆسەکە بە دەستپێشخەری و سیاسەتی دەوڵەتی تورکیا وەسف دەکات.
ئوچووم باسی دیارترین قۆناخەکانی ئەم پرۆسەیە دەکات کە بەسەر 5 رێککەوتدا پۆلێنی کردووە:
27 شوباتی 2025:
بڵاوبوونەوەی پەیامە مێژووییەکەی عەبدوڵڵا ئۆجەلان، رێبەری زیندانیکراوی پەکەکە لە ئیمراڵی، بۆ دەستبەرداربوونی تەواوەتی لە داواکاریی ستاتۆ (قەوارە) لەلایەن پەکەکەوە و، قبووڵکردنی بنەمای یەک دەوڵەت و یەک نەتەوە و گرتنەبەری تەنیا رێگەی سیاسەتی دیموکراتیک.
12ی ئایاری 2025:
راگەیاندنی بڕیاری فەرمیی هەڵوەشاندنەوەی پارتی کرێکارانی کوردستان (پەکەکە).
11ی تەممووزی 2025:
بەڕێوەچوونی رێوڕەسمی فەرمیی چەکدانان.
12 تەممووزی 2025:
پێشکێشکردنی گوتاری مێژوویی "مانیفێستۆی برایەتی" لەلایەن سەرۆککۆماری تورکیا.
5ی ئابی 2025:
پێکهێنانی لێژنەی هاوپشتیی نیشتمانی، برایەتی و دیموکراسی، ناسراو بە (کۆمیسیۆنی ئاشتی) لە پەرلەمانی تورکیا.
راپۆرتی پەرلەمان؛ نەخشەڕێگەی یاسایی و پراکتیکی
راوێژکاری باڵای ئەردۆغان جەخت لەوە دەکاتەوە، ئەوەی لە راپۆرتی کۆتایی لێژنەی پەرلەمانی لە 18 شوباتی 2026دا پێشکێش کراوە، چوارچێوەی یاسایی پڕۆسەکەی دیاری کردووە و هیچ دەرفەتێک بۆ پرسیار و گەنگەشەی زیاتر نەهێشتووەتەوە. ئوچەم راپۆرتەکەی لە سێ خاڵدا کۆکردووەتەوە:
1. پێویستە دەزگا ئەمنییەکانی دەوڵەت دڵنیابنەوە لە چەکدانان و خۆهەڵوەشاندنەوەی تەواوەتیی سەرجەم ئەندامانی پەکەکە.
2. داڕشتنی یاسایەکی تایبەت، سەربەخۆ و کاتی بۆ رێکخستنی قۆناخی گواستنەوە، بە جۆرێک کە لە ناو کۆمەڵگەدا وەک "لێبووردنی گشتی یان بێسزایی" لێکدانەوەی بۆ نەکرێت و رێکارە دادوەرییەکان پەیڕەو بکرێن.
3. پێکهێنانی میکانیزمێکی چاودێری و ئامادەکردنی راپۆرت لە ناو دەسەڵاتی جێبەجێکردندا بۆ ئاگادارکردنەوەی رای گشتی و پەرلەمان.
گرنگیی زمانی سیاسی و رەتکردنەوەی "سیاسەتی نەتەوەیی"
ئوچووم ئاماژەی بەوە کردووە، زمانی سیاسی لەم قۆناخەدا زۆر هەستیارە. ناکرێت لە لایەک باسی ریفۆرمی یاسایی بکرێت و لە لایەکی دیکەوە دەستەواژەی وەک "زیندانیی سیاسی" بەکاربهێندرێت. پێویستە ئەو لایەنانەی دەوڵەت دیالۆگیان لەگەڵ دەکات، متمانە بە تەواوی کۆمەڵگە ببەخشن و بە روونی رایبگەیێنن کە چەک و تیرۆر رەوا نین.
لە بەشێکی دیکەی شیکارییەکەدا هاتووە، پشتبەستن بە روانگەی ئۆجەلان بۆ تێکەڵبوونەوە لەگەڵ دەوڵەت و کۆمەڵگە، پێویستی بەوەیە کە واز لە هێنانەپێشەوەی "سیاسەتی نەتەوەیی/ئەتنیکی" بهێنرێت.
ئوچووم دەڵێت، "بۆ نموونە، جیاوازییەکی بنەڕەتیی هەیە لە نێوان بەکارهێنانی ناوی (کوردستان) لە رابردوودا وەک ناوچەیەکی جوگرافی، لەگەڵ بەکارهێنانی لە ئێستا، وەک ئامرازێکی سیاسەتی ئەتنیکی. بەکارهێنانی ئەم ناوە بۆ مەرام و ململانێی سیاسی رەوا نییە و نابێت سیاسەتی ئەتنیکی بخرێتە پێش یەکپارچەیی خاکی تورکیاوە."
کۆتاییهێنان بە پڕۆسەکە
راوێژکاری باڵای ئەردۆغان پێی وایە، دیالۆگی ئێستای دەوڵەت لەگەڵ لایەنەکان، تەنیا بە مەبەستی پاکتاوکردنی یەکجاریی تیرۆرە لە هەموو کایەکاندا و نابێت مانیفێست و مانای دیکەی پێبدرێت.
دوای تەواوبوونی ئەم قۆناخە و جێبەجێبوونی مەرجە یاساییەکان، ئەو لایەنە سیاسییانەی کە وازیان لە بنەمای چەکداری و تیرۆر هێناوە، دەتوانن وەک ئەکتەری شەرعی لە پڕۆسەی دیموکراتی و گەشەپێدانی وڵاتدا بەشدار بن.
ئوچووم، وتارەکەی بە گوتەیەکی ئەردۆغان کۆتایی پێدەهێنێت، "ئێمە پێداگرین؛ ئەو کەسانە دڵخۆش ناکەین کە نایانەوێت تورکیا ببێتە خاوەن ئامانجی تورکیایەکی بێ تیرۆر و دەرفەتیان پێ نادەین. بە سەرکەوتن بەسەر هەموو رێگرییەکاندا، بێگومان دەگەینە ئەم ئامانجە."