رووداو دیجیتاڵ
بەپێی راپۆرتێک کە رۆژنامەی واشنتن پۆستی ئەمریکی بڵاوی کردووەتەوە، لەگەڵ هەڵگیرسانی جەنگ لە دژی ئێران و چڕبوونەوەی ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانی ئەمریکا لە ناوچەکە، بەرەیەکی نوێی شەڕ لە پشت شاشەکان و لەناو سێرڤەرە زەبەلاحەکانی کۆمپانیا تەکنەلۆژییەکانی چینەوە سەریهەڵداوە.
کۆمپانیا تایبەتەکانی چین، کە هەندێکیان پەیوەندیی قووڵیان لەگەڵ سوپای رزگاریی گەل (PLA) هەیە، بازاڕێکی نوێی گەرمی تاقیگەیی و هەواڵگرییان بۆ ئاشکراکردنی وردترین جووڵەی هێزەکانی ئەمریکا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دروست کردووە.
ئەم کۆمپانیایانە، بە بەکارهێنانی ژیریی دەستکرد (AI) و سوودوەرگرتن لە داتا کراوەکان (OSINT)، توانیویانە شوێنی کەشتییە فڕۆکەهەڵگرەکان، جۆری فڕۆکە جەنگییەکان و تەنانەت نەخشەی هێرشە ئاسمانییەکانی واشنتن بۆ سەر تاران، پێش کاتی دەستپێکردنیان بخەنە روو. ئەمە گۆڕانکارییەکی مەترسیدارە لە هاوسەنگیی هێز و شێوازی کۆکردنەوەی زانیاریی سەربازی لە سەدەی بیست و یەکەمدا.
پێنج هەفتە لەمەوبەر، کاتێک جەنگی ئێران گەیشتە قۆناغێکی هەستیار، تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانی چین و رۆژئاوا پڕبوون لە زانیاریی ورد و گرافیکی پێشکەوتوو کە وردەکاریی کۆبوونەوەی هێزەکانی ئەمریکایان لە بنکە سەربازییەکانی ناوچەکە نیشان دەدا. سەرچاوەی ئەم زانیارییانە نە سیخوڕە کلاسیکییەکان بوون و نە دزەپێکردنی زانیاریی فەرمیی هەواڵگری؛ بەڵکو بەرهەمی کۆمپانیا تەکنەلۆژییە تایبەتەکانی چین بوون.
یەکێک لە دیارترین ئەو کۆمپانیایانە، کۆمپانیای (MizarVision)ـە کە بنکەکەی لە شاری هانگژۆیە. ئەم کۆمپانیایە کە لە ساڵی 2021 دامەزراوە، سیستەمێکی ژیریی دەستکردی پەرەپێداوە، کە دەتوانێت داتاکانی مانگە دەستکردەکان، سیستەمی شوێنپێهەڵگری فڕۆکە (ADS-B) و کەشتییەکان (AIS) تێکەڵ بکات و وێنەیەکی راستەوخۆ لە جووڵەی سەربازیی ئەمریکا دروست بکات.
مایزار ڤیژن لە ماڵپەڕی فەرمیی خۆیدا بانگەشەی ئەوە دەکات کە توانیویەتی "پێشوەختە" و لە کاتی پەرەسەندنی گرژییەکانی ساڵی 2026دا، شوێنی جێگیربوونی چەکە قورسەکانی ئەمریکا لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست دەستنیشان بکات. ئەوان وێنەی وردی بنکەی ئاسمانیی "عۆڤدا" لە ئیسرائیل، بنکەی "شازادە سوڵتان" لە سعودیە و بنکەی "عەدید"یان لە قەتەر بڵاوکردەوە، کە تێیدا جۆر و ژمارەی فڕۆکە جەنگییەکان و سیستەمەکانی بەرگریی ئاسمانی بە وردی دیاری کرابوون.
ئۆپەراسیۆنی "تووڕەیی داستانئاسا" لەژێر چاودێریی چیندا
کاتێک ئەمریکا ئۆپەراسیۆنی تووڕەیی داستانئاسای دژی تاران دەستپێکرد، کۆمپانیا چینییەکان توانیبوویان جووڵەی هەردوو گرووپی هێرشبەری کەشتییە فڕۆکەهەڵگرەکانی (USS Gerald R. Ford) و (USS Abraham Lincoln) ئاشکرا بکەن.
تەنانەت کۆمپانیایەکی دیکەی وەک (Jing’an Technology) هەنگاوێکی بوێرتر و گوماناویتری نا. ئەم کۆمپانیایە تۆمارێکی دەنگیی بڵاوکردەوە و بانگەشەی ئەوەی کرد، کە پەیوەندیی نێوان دوو فڕۆکەی جەنگیی جۆری (B-2A Stealth)ـی ئەمریکییە لە کاتی هێرشە سەرەتاییەکان بۆ سەر ئێران. کۆمپانیاکە لە پۆستێکی سۆشیاڵ میدیادا نووسیبووی: "لە چاوی ژیریی دەستکرددا، هیچ شتێک بە ناوی 'نادیار و رادارگریز' بوونی نییە." هەرچەندە بەرپرسانی هەواڵگریی ئەمریکا گومانیان لە راستیی ئەو تۆمارە دەنگییە هەیە، بەڵام تەنیا بوێریی کۆمپانیاکە بۆ بڵاوکردنەوەی وەها زانیارییەک، نیشانەی متمانەبەخۆبوونی تەکنەلۆژیی چینە.
ستراتیژیی "تێکەڵکردنی شارستانی و سەربازی"
حکومەتی چین بە فەرمی خۆی لە جەنگی ئێران بەدوور دەگرێت و داوای ئاشتی و ئاگربەست دەکات، بەڵام لە پشت پەردەوە، ئەم کۆمپانیا تایبەتانە بەشێکن لە ستراتیژییەکی گەورەتر بە ناوی "تێکەڵکردنی شارستانی و سەربازی". حکومەتی چین سەدان ملیۆن دۆلاری رشتووەتە ناو کەرتی تایبەت بۆ ئەوەی ژیریی دەستکرد بۆ مەبەستی بەرگری پەرەپێ بدەن.
رایان فێداسیۆک، توێژەر لە پەیمانگەی (AEI) دەڵێت: "پەرەسەندنی ئەم کۆمپانیا تایبەتانە توانای بەرگریی چین بەهێز دەکات و دەبێتە هۆی ئەوەی لە کاتی قەیرانەکاندا، چین بتوانێت بە ئاسانی بەرەنگاری هێزەکانی ئەمریکا ببێتەوە." ئەم کۆمپانیایانە وەک "پاساوێکی دوورەپەرێزی" بۆ پەکین کار دەکەن؛ ئەگەر زانیارییەکان یارمەتیی ئێران بدەن، چین دەتوانێت بڵێت "ئەمە کۆمپانیایەکی کەرتی تایبەتە و پەیوەندیی بە دەوڵەتەوە نییە"، لە کاتێکدا زۆربەیان بڕوانامەی "ستانداردی سەربازیی نیشتمانی"یان هەیە.
گومان و مەترسییەکان لە واشنتن
لە واشنتن، بەرپرسانی پنتاگۆن و هەواڵگری دابەشبوون بەسەر دوو بەرەدا. بەرەیەک پێیان وایە زۆربەی ئەم بانگەشانە گەورەکردنەوەی "پڕوپاگەندەیی"ن بۆ نیشاندانی هێزی چین. دێنیس وایڵدەر، جێگری پێشووی بەڕێوەبەری CIA بۆ کاروباری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا دەڵێت: "هەواڵگریی چین هەست بە گوشار دەکات، بۆیە ئەم کۆمپانیایانە بەکاردەهێنێت تا بڵێت ئێمە هەموو فڕۆکەکانی ئەمریکا لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست دەبینین."
بەڵام بەرەی دووەم، کە لیژنەی تایبەتی کۆنگرێس بۆ کاروباری چین نوێنەرایەتییان دەکات، هۆشداریی تووند دەدەن. لە بەیاننامەیەکدا ئەو لیژنەیە رایگەیاندووە: "کۆمپانیاکانی سەر بە حزبی کۆمۆنیست، ژیریی دەستکردیان گۆڕیوە بۆ ئامرازێکی سیخوڕیی گۆڕەپانی جەنگ دژی ئەمریکا. ئەمە هەڕەشەیەکی تیۆری نییە، بەڵکو مەترسییەکی دەستبەجێیە."
داتای رۆژئاوایی دژی سوپای رۆژئاوایی
یەکێک لە خاڵە هەرە سەیرەکانی ئەم بابەتە ئەوەیە، کە کۆمپانیا چینییەکان سوود لە داتای کۆمپانیا رۆژئاواییەکانیش وەردەگرن. وێنەی مانگە دەستکردەکانی کۆمپانیاکانی وەک (Airbus) و (Vantor) و (Planet Labs) بەکارھێنراون بۆ شیکارییەکان. هەرچەندە ئەم کۆمپانیایانە رەتی دەکەنەوە داتا بەو کۆمپانیا چینییانە بفرۆشن، بەڵام پسپۆڕان دەڵێن کڕینی داتا لە رێگەی لایەنی سێیەم یان بەکارهێنانی داتا کراوەکان، کۆنترۆڵکردنی ئەم بازاڕەی ئەستەم کردووە.
پیت هیگسێت، وەزیری جەنگی ئەمریکا، لە وەڵامی پرسیارێکدا سەبارەت بە هاوبەشیکردنی زانیاریی هەواڵگری لەگەڵ تاران، گوتی: "ئاگاداری ئەوەین کە هەندێک نەیار کاردەکەن بۆ دابینکردنی زانیاری و هەواڵگری کە نابێت بیکەن. ئێمە چاودێریی دەکەین و جووڵە بە هێزەکانمان دەکەین بۆ پاراستنیان."
جەنگی ئێران نیشانی دا کە سەردەمی "جووڵە نهێنییەکان" رەنگە بەرەو کۆتایی بچێت. کاتێک کۆمپانیایەکی وەک (MizarVision) دەتوانێت تەنیا بە ژیریی دەستکرد و داتای مانگە دەستکردە بازرگانییەکان، شوێنی فڕۆکەی بارهەڵگر و تانکەرە سووتەمەنییەکانی ئەمریکا لە ئاسماندا دەستنیشان بکات، ئەمە واتا گۆڕەپانی جەنگ بۆ هەمووان بووەتە "ژوورێکی شووشەیی".
بۆ چین، ئەمە دەرفەتێکی زێڕینە؛ بەبێ ئەوەی فیشەکێک بتەقێنێت، دەتوانێت هێزی هەواڵگریی ئەمریکا بپوکێنێتەوە و یارمەتیی هاوپەیمانەکانی وەک ئێران و رووسیا بدات. بۆ ئەمریکاش، ئەمە ئاڵەنگارییەکی نوێیە؛ چۆن هێزەکانت دەپارێزیت کاتێک نەیارەکەت نەک تەنیا بە سەتەلایتی سەربازی، بەڵکو بە "ئایپاد"ێک و کۆدێکی ژیریی دەستکردیش دەتوانێت شوێنت بدۆزێتەوە؟
ئەم ململانێیە نیشانەی ئەوەیە کە لە جەنگەکانی داهاتوودا، ئەو لایەنە سەرناکەوێت کە گەورەترین موشەکی هەیە، بەڵکو ئەو لایەنە دەباتەوە، کە خاوەنی باشترین "ئەلگوریتم" و خێراترین سیستەمی شیکردنەوەی داتاکانە.
.jpg&w=3840&q=75)
