غوڵامزادە بۆ رووداو: ئێران فریوی هەڕەشەکانی ترەمپ ناخوات و مێزی دانوستاندن رەتدەکاتەوە

حەمیدڕەزا غوڵامزادە، بەڕێوەبەری ناوەندی لێکۆڵینەوەی ماڵی دیپلۆماسیی ئێران، لە هەڤپەیڤینێکی تایبەتدا لەگەڵ رووداو، رەهەندە شاراوەکانی ئەم ململانێیە دەخاتەڕوو. ئەو پێیوایە هێرشکردنە سەر کەرتی وزە و ژێرخانی سڤیل، نیشانەی لاوازیی سەربازیی ئەمریکایە و تاران بە هیچ شێوەیەک لەژێر گوشاری مووشەک و درۆنەکاندا ناچێتە سەر مێزی گفتوگۆ: "ئەمە بە سازشکردن دەبینرێت و تەنیا رێگە بۆ هێرشی گەورەتر خۆش دەکات."

لە بەشێکی دیکەی ئەم گفتوگۆیەدا، غوڵامزادە باس لە سیناریۆکانی داخستنی تەنگەی هورمز و باب ئەلمەندەب دەکات و هۆشداری دەداتە ئابووریی جیهان. هاوکات، تیشک دەخاتە سەر پەیوەندییەکانی تاران و هەرێمی کوردستان لەنێوەندی ئەم تەنگژەیەدا و باس لەو هێرشانە دەکات کە دەکرێنە سەر ناوچە سنوورییەکان، لەگەڵ روونکردنەوەی هەڵوێستی ئێران بەرامبەر بەو لێدوانانەی ترەمپ کە سەبارەت بە پڕچەککردنی گرووپە کوردییەکان دابووی.

رووداو: وەک بەرپرسانی ئەمریکی دەڵێن، ئەمریکا هێرشێکی دیاریکراوی بۆ سەر دوورگەی خارک دەستپێکردووە، هەروەها ئیسرائیل هێرشی بۆ سەر پردەکانی ئێران دەستپێکردووە. ئێران ئەوە بە گوشارێک دەبینێت بۆ رازیکردنی بە دانوستاندن؟ 

حەمیدڕەزا غوڵامزادە: بێگومان، ئەمە نابێتە هۆی هاندانی ئێران بۆ ئەنجامدانی دانوستاندن. ئێران دەزانێت ئەگەر بکەوێتە ژێر باری ئەم هەڕەشانە، ئەوە بە سازشکردن دادەنرێت و دەبێتە هۆی پەرەسەندنی زیاتری گرژییەکان، یان لانیکەم ئەگەر ببێتە هۆی ئاگربەستیش، زۆر کاتیی دەبێت. لە داهاتوودا، دەگەڕێنەوە و دووبارە هێرش دەکەنەوە سەر ئێران و هەمان ئەو ئامانجە پەیڕەو دەکەن کە لە رۆژی یەکەمەوە هەیانبوو، کە گۆڕینی رژێم بوو لە ئێران. هەربۆیە، ئێران فریوی ئەوە ناخوات کە بچێتە نێو گفتوگۆکان یان تەنگەی هورمز بکاتەوە. لێرەدایە کە ئێران دەستی باڵای هەیە؛ واز لەوە ناهێنن. کەواتە، بەم جۆرە هەڕەشانە، هیچ ئەنجامێکی بۆ سەرۆک ترەمپ نابێت و ئێرانییەکان لە داخستنی تەنگەکە زۆر جیدین.

حەمیدڕەزا غوڵامزادە: ئەو هێرشانەی ئەمڕۆ ئەنجامدران بۆ ترساندنی ئێرانییەکان بوو، بۆ ئەوەی ناچاریان بکەن خۆیان بەدەستەوە بدەن، تەنگەکە بکەنەوە و بچنە سەر مێزی دانوستاندن. بەڵام چەند خاڵێک بۆ ئێران هەن. یەکەم، ئێران لەگەڵ ئەمریکییەکان لە دانوستاندندا بوو و دووجار لە کاتی دانوستاندنەکاندا هێرشیان کردە سەر ئێران، بۆیە هیچ زەوینەیەک بۆ گفتوگۆ نییە. دووەم، ئەوە دەردەخات کە تەنانەت کاتێک ئەمریکییەکان هێرشیان دەکردە سەر ژێرخان، ئەوە نیشانەی ئەوەیە کە لە شەڕی سەربازیدا شکستیان هێناوە و دۆڕاون. ئەوان هێرش دەکەنە سەر ژێرخان چونکە ئامانجی ئاسانن—سیڤیلین— و هیچ پارێزگارییەکیان نییە، هیچ پارێزگارییەکی تایبەتیان نییە. کەواتە، ئەوە شتێکی زۆر ئاسانە بۆ هێرشکردن و لە راستیدا، لاوازیی ئەمریکییەکان لە گۆڕەپانی شەڕدا نیشان دەدات.

کەواتە، ئێران دەڵێت: ئەمە ئەوە دەردەخات کە ئەوان لاوازن و ئێمە دەستی باڵامان هەیە. زیاتر لەوەش، پێموایە ئەم جەختکردنەوە لەسەر ئەم مۆڵەتە و ئەو درێژکردنەوەیەی کە کردوویەتی، دەیەوێت بۆ هەندێک دەستکەوتی دیکە ئامادەکاری بکات—بۆ کات بەدەستهێنان تاوەکو بتوانن هێز بۆ داگیرکارییەکی زەوینی لە ناوچەکەدا جێگیر بکەن. رۆژی دیکە، لە کۆتایی هەفتەدا، هەوڵە شکستخواردووەکانیان هەبوو کە لە نزیک ئەسفەهان ئەنجامیاندا بۆ دزینی یۆرانیۆمی پیتێنراو، بێگومان شکستیان هێنا. وا دیارە کە ئەمە پەردەپۆشکردنێکە؛ تاکە جەختکردنەوەیەک کە لەسەر ئەم مۆڵەتە دەیکات، بۆ لادانی سەرنجە لە وێنەیەکی دیکەی گەورەتر—پلانێکی گەورەتر—کە دزینی یۆرانیۆمی پیتێنراوی ئەتۆمییە لە دامەزراوە ئەتۆمییەکان، یان رەنگە داگیرکارییەکی زەمینی یان شتێکی لەو جۆرە بێت. کەواتە، ئەو هەوڵدەدات ئەمە بشارێتەوە و خەڵکی سەرقاڵ بکات تاوەکو ئەوە جێبەجێ بکرێت.

ئێران زیاتر سەرنجی لەسەر وەڵامدانەوەیە، هەرچییەک رووبدات چ هێرش بێت بۆ سەر پردەکان، وێستگەکانی کارەبای کارەبا یان داگیرکارییەکی زەوینی. هەرچییەک بێت، ئێران خۆی بۆ سیناریۆی جیاواز ئامادە کردووە بۆ هێرشکردنە سەریان و تۆڵەسەندنەوە لە دەستدرێژییەکانی سەر وڵاتەکە.

حەمیدڕەزا غوڵامزادە: ئێران هەر ئاگربەستێکی رەتکردووەتەوە چونکە پێشنیازێک بۆ چەند رۆژ ئاگربەست هەبوو، بەڵام مانای ئەوەیە کە دەیانەوێت کەرەستە و هێزەکانیان نوێ بکەنەوە تاوەکو دووبارە هێرش بکەنەوە سەرت. ئێران پێویستی بەو کاتی نوێبوونەوە و پشووە نییە؛ دەتوانێت بەردەوام بێت لە شەڕەکەی، بۆیە نیازی قبووڵکردنی شتێکی لەو جۆرەی نییە. ئەوەی ئێران قبووڵی دەکات و بەدوایدا دەگەڕێت، کۆتاییهێنانێکی یەکجارەکییە بەم جۆرە شەڕە. ئێران دەڵێت کە لە راستیدا ئەمە یەکێکە لەو مەرجانەی کە ئێرانی راگەیاندووە: کە شەڕەکە دەبێت بۆ هەمیشە کۆتایی پێبێت، نەک ئاگربەست. هەروەک حوزەیرانی رابردوو، شەڕێکی 12 رۆژەمان هەبوو و دوای چەند مانگێک، دووبارە هێرشیان کردەوە سەرمان. ئێران شتێکی لەو جۆرەی ناوێت. ئاگربەستێک بە واتای شەڕی سێیەم، شەڕی چوارەم، شەڕی پێنجەم دێت و ئێران ئەوە قبووڵ ناکات. ئێران دەڵێت تا کۆتایی شەڕ دەکەن بۆ ئەوەی بیهێننە کۆتایی ململانێ و شەڕەکان و بیهێننە دۆخێک کە هیچ ئەمریکییەک یان ئیسرائیلییەک بوێری ئەوەی نەبێت دووبارە هێرش بکاتەوە سەر ئێران.

حەمیدڕەزا غوڵامزادە: دەزانیت، زۆربەی کات، داوای کۆتاییهێنان بە شەڕ دەکات تاوەکو لە داهاتوودا بەردەوامیی ئەمە نەمێنێت. داوای داخستنی بنکە ئەمریکییەکان لە وڵاتانی عەرەبی لە ناوچەکە دەکات تاوەکو زەمینەی فیزیکی بۆ هێرشکردنە سەر ئێران نەمێنێت. ئێران داوای لابردنی گەمارۆکانی سەر ئێران و داننان بە چوارچێوە نوێیەکەی تەنگەی هورمز دەکات، کە لەلایەن ئێرانەوە دیاریکراوە. ئەمانە خاڵە سەرەکییەکانن. و بێگومان، کۆتاییهاتنی شەڕەکە دەبێت لە هەموو بەرەکاندا رووبدات؛ نەک تەنیا لە ئێران، بەڵکو شەڕ لە لوبنانیش دەبێت رابگیرێت و لە داهاتوودا دەست پێنەکاتەوە.

حەمیدڕەزا غوڵامزادە: نەخێر، ئێران باوەڕی وانییە چونکە، وەک گوتم، ئەمریکییەکان لە دانوستاندنەکاندا جددی نین و ئێستا گرژییەکان پەرەپێدەدەن. کەسێک کە بیەوێت دانوستاندن بکات، گرژییەکان پەرەپێنادات و هێرش و هێرش و هێرش ناکات. ئەوان تەنیا هێرشەکان زیاد دەکەن؛ گرژییەکان پەرەپێدەدەن. و کەرەستە و هێزەکانیان لە ناوچەکەدا زیاد دەکەن؛ دەڵێن، "سەرباز دەنێرم بۆ ئەوەی هێزم لەسەر زەوی هەبێت."

لەگەڵ دوژمنێکی وادا، هەرگیز دانوستاندن ناکەیت چونکە دانوستاندن لەژێر گوشاردا دەبێت و وادەزانن ئێران خۆی بەدەستەوە دەدات و ئێران ئەوە ناکات. ئێران دەڵێت: "من لە دۆخێکی باشدام. زیانم بەردەکەوێت، بەڵام ناتوانێت بمکوژێت. ئازارم دەدات، بەڵام نامکوژێت." من لێرە دەمێنمەوە تاوەکو بتوانم داواکارییەکانی خۆم بەسەر دەستدرێژکاراندا بسەپێنم. ئەوان هێرشیان کردە سەرمان؛ من ئێستا یاساکان بۆ هەر گفتوگۆیەک دادەنێم. هەرکاتێک ئەمریکییەکان ئامادەبوون مەرجەکان قبووڵ بکەن، من ئامادەم قسە بکەم. ئەگینا، دانوستاندن ناکەم. و ئەوە ئەو باجەیە کە ئەمریکییەکان، ئیسرائیلییەکان، هاوپەیمانانی ئەمریکا، وڵاتانی عەرەبی لە ناوچەکە و هەموو جیهان دەبێت بیدەن بۆ هێرشێکی لەو جۆرە کە کراوەتە سەر ئێران. هەربۆیە رێگە نەدرا تەنگەی هورمز بۆ ماوەی شەڕەکە [کار بکات]. و ئەگەر بەم شێوەیە بەردەوام بێت، ئەگەر پەرەسەندنی گرژییەکانت هەبێت، تەنگەی باب ئەلمەندەبیش زۆر بەم زووانە دادەخرێت.

حەمیدڕەزا غوڵامزادە: وەک گوتم، ئەم هەڕەشەیە بۆ ترساندنی ئێرانە، بۆ ناچارکردنی ئێرانە بە قبووڵکردنی مەرجەکانی ئەمریکا. و ئێران ئەوە ناکات. کۆتاییی قسە. کەواتە، هیچ وشەیەکی دیکە بۆ ئەوە نییە. ئێران ئەم جۆرە مەرج و هەڕەشانە قبووڵ ناکات و خۆی بەدەستەوە نادات. لەو دۆخەدا، پێشبینی دەکەم کە ئەمریکییەکان هێرش بکەنە سەر ژێرخان و، بێگومان، تووشی تۆڵەسەندنەوە ببن، وەک چۆن ئێران پێشتر تۆڵەسەندنەوەی بۆ ئەو هێرشانەی ئەمڕۆ کراون، دەستپێکردووە.

بۆ یەکەمجار، هەڵگری دووانەی خۆی بەکارهێناوە، کە دوو مووشەک پێکەوە هەڵدەگرن و دەتوانن مووشەک—دوو مووشەک—زۆر بەخێرایی بهاوێژن. لە راستیدا، خێرایی هاویشتنی مووشەکەکان زیاد دەکات. کەواتە، ئەمە ئەو تۆڵەسەندنەوەیە دەبێت کە ئێران لە بەرامبەر هێرشی لەو جۆرەدا دووبارە بۆ سەر ژێرخانی ئێران ئەنجامی دەدات. ئێران خۆی بەدەستەوە نادات. ئەگەر دواتر ئەمڕۆ، ئەمشەو—هەرکاتێک هێرش بکات—تۆڵەسەندنەوەیەک دەبێت و ئەوکات هیچ نەوتێک نابێت بۆ کڕین لە وڵاتانی عەرەبی لە ناوچەکە؛ هیچ، با بڵێین، وزەیەک نابێت بۆ تێپەڕبوون بە تەنگەی هورمزدا.

و ئەوکات جیهان دەبێت باجەکەی بدات. وا نییە هەر وڵاتێک بیەوێت هێرش بکاتە سەر ئێران، ئازادە لەوە. لەسەر [شانۆی] جیهان، دەتوانیت ببینیت چی روودەدات و چێژی لێ وەربگریت هەروەک فیلمێکی هۆلیوود. پێویستە باجی ئەوە بدەن. ئێران زیان بە ئابووریی جیهانی دەگەیەنێت بۆ ئەو خاڵە—کە پێویستە بەرپرس بن لە ئاسایشی ئەم ناوچەیە. و پێویستە باجەکەی بدەن ئەگەر نەتوانن ئەمریکییەکان لەم شەڕەدا رابگرن. ئەوە پەیامێکە کە بۆ هەموو جیهانە.

حەمیدڕەزا غوڵامزادە: هەڵوێست و سیاسەتی ئێران بۆ ناوچەکە هەمیشە زۆر روون بووە. هەمیشە گوتوویەتی کە بەدوای سەربەخۆیی وڵاتانی ناوچەکەدا دەگەڕێت و وڵاتانی ناوچەکە پێویستە بەرپرس بن لە ئاسایشی ناوچەکە، نەک دەرەکییەکان. هەڵوێستی سەبارەت بە رژێمی ئیسرائیلیش روونە. بە هیچ شێوەیەک دان بە ئیسرائیلدا نانێت چونکە قەوارەیەکە لەسەر بنەمای داگیرکردنی خاکی فەڵەستین دامەزراوە.

کەواتە، ئەمە لەلاوە، بەو مانایە نییە کە ئێران دەچێتە شەڕ لەگەڵ ئیسرائیلییەکان بۆ لەناوبردنیان یان لابردنیان. دوژمنی ئێران ئیسرائیل نییە؛ دوژمنی گەورەتری ئێران ویلایەتە یەکگرتووەکانە و ئێران ئیسرائیل بەو قەبارەیە نابینێت کە ببێتە دوژمنی ژمارە یەکی. دەزانیت، دوژمنی ژمارە یەک ویلایەتە یەکگرتووەکانە و ئێران ئێستا لە دژی ویلایەتە یەکگرتووەکان شەڕ دەکات. ئێستا دەبینین کە سیستمی بەرگریی ئیسرائیل شکستی هێناوە و وادیارە داڕماوە و دان بەوەدا دەنێن کە چیتر ناتوانن مووشەکەکانی ئێران رابگرن. ئێران دەتوانێت بە ئاسانی بیکاتە ئامانج.

ئێران خەریکە داینامیکی هێز دەگۆڕێت و هاوکێشەکانی ناوچەکە دەگۆڕێت. بەڵام بەو مانایە نییە کە دەچێت، با بڵێین، وڵاتانی عەرەبی یان بەشەکانی دیکەی ناوچەکە داگیر بکات، یان شەڕی کۆتایی لە دژی ئیسرائیل بکات. نەخێر، وانییە. ئێران شتێکی لەو جۆرە ناکات. ئێران رێز لە سەروەریی دراوسێکانی دەگرێت تا ئەو کاتەی ئەوان رێز لە سەروەریی ئێران دەگرن. ئەگەر ئەوان جۆرێک لە دوژمنی ئێران بن، بێگومان ئێرانیش وەڵامی ئەوە دەداتەوە.

سەبارەت بە ئیسرائیلییەکان، ئەوە شتێک نابێت کە ئێران بەدوایدا بگەڕێت. پێویستی بەوە نییە بچێتە ئەوێ. یەکەم، ئەوان رووبەڕووی چەندین ئاڵنگاری بوونەتەوە. نەتانیاهۆ بەڕاستی چەندین شەڕی هەڵگیرساندووە بۆ ئەوەی خۆی لە دەسەڵاتدا بهێڵێتەوە؛ ئەگینا، ئەوان قەوارەکەی خۆیان لەبەر یەک هەڵدەوەشێننەوە چونکە شەڕێکی زۆریان لەنێو خۆیاندا هەیە و پێویستی بەوە نییە ئێران هیچ شتێک بکات. کەواتە، ئێران بەدوای لەناوبردنی ئیسرائیلییەکانەوە نییە، هەرچی ئەنجامی ئەم شەڕە بێت و بە هیچ شێوەیەک زیان بە دراوسێکانی ناگەیەنێت. بەڵام داینامیکی هێز گۆڕاوە و ئاسایشی ناوچەکە دەبێت لەلایەن وڵاتانی ناوچەکەوە دابین بکرێت. بێگومان، ئێران لەو دۆخەدا قسەیەکی جددی دەبێت.

حەمیدڕەزا غوڵامزادە:  سەرۆک ترەمپ دوێنێ و چەند رۆژێک لەمەوبەر دانی بەوەدانا کە هەندێک گرووپی کوردییان پڕچەک کردووە تاوەکو چەک بۆ خۆپیشاندەرانی ئێرانی بنێرن و پشتیوانییان لە گرووپە جوداخوازەکانی نێو کۆمەڵگەی کوردی کردووە. من ناڵێم هەرێمی کوردستان ئەو کارەی کردووە. ئێران زۆر سوپاسگوزاری ئەو هاوکارییەیە کە هەرێمی کوردستان هەیبووە و کاردانەوەیەکی زۆر پێگەیشتووی بەرامبەر بە دۆخی ئێستا نیشانداوە. ئەوان پێشوازییان لە بانگەوازەکەی سەرۆک ترەمپ بۆ بەشداریکردن و هێرشکردنە سەر ئێران نەکرد و ئێران دان بەو هەڵوێستەدا دەنێت و رێزی لێدەگرێت.

بەڵام ئەو هێرشانەی کە ئەنجامدراون دژی گرووپە تیرۆریستییەکانی نێو ئەو ناوچەیە بوون. من تەواو دڵنیام کە بەرپرسانی کورد لە هەرێمی کوردستان لەبارەی ئەوەوە ئاگادارکراونەتەوە و لەگەڵ ئەم هێرشانە دژی گرووپە تیرۆریستییەکان هاوڕابوون، چونکە ئەوان دەیانەوێت دووبەرەکی بنێنەوە و بە نرخی هەرێمی کوردستان و ئێران نائارامی دروست بکەن. کەواتە، ئێران و کوردستان ئێستا زۆر باش پێکەوە کاردەکەن و سنووری رۆژئاوای ئێران و ناوچەکە لە سەقامگیرییەکی باشدایە.

حەمیدڕەزا غوڵامزادە: بەڵێ، هەندێک بەش هەبوون، وەک گوتم. هەندێک خەڵکی کورد لەنێو کۆمەڵگەی کوردیدا هەن کە رەنگە تیرۆریست بن. بە هەمان شێوە کە رەنگە لە کۆمەڵگاکانی دیکەشدا هەبن—دەزانین کە هەندێکجار هەن. لە روانگەی ئێرانەوە، بەو مانایە نییە کە پێگەی فەرمیی کوردستان ئەنجامدانی هێرشی تیرۆریستییە دژی ئێران، یان هەموو خەڵکی کورد تیرۆریستن و لەلایەن ویلایەتە یەکگرتووەکانەوە پڕچەک کراون. نەخێر، ئێران ئەوە ناڵێت و باوەڕی بە شتێکی لەو جۆرە نییە.

بەڵام روونە، و چەندین جار ئەوەی گوتووە، کە هەندێک گرووپی چەکدار لەنێو کۆمەڵگەی کوردیدا هەبوون. من دەزانم کە ئەم پەیمانە ئەمنییە لەنێوان ئێران و عێراقدا بە یارمەتیی هەرێمی کوردستان هەبووە. وەک گوتم، هاوکاریی نێوان ئێران و گرووپە کوردییەکان زۆر باشە، بەتایبەتی لەنێو کۆمەڵگەی کوردیی ئێراندا؛ پەیوەندیی زۆر باش هەیە و پێکەوە کاردەکەن. بەڵام بەو مانایە نییە کە هیچ کەسێک لەوێ وەک هەڕەشە نییە. هەندێک خەڵک هەن، وەک گوتم، هەروەک کۆمەڵگاکانی دیکە. بەڵام بەهۆی جوگرافیا، بەهۆی چەندین فاکتەرەوە، هەندێک خەڵک لە کۆمەڵگەی کوردیدا هەن کە پێویستە چارەسەر بکرێن و ئاگایان لێ بێت. و ئەم هاوکارییە یارمەتیی ئەوە دەدات.

من تەواو دڵنیام کە بەشێک لەوەی سەرۆک ترەمپ دەیڵێت جێگەی متمانە نییە. ئەو درۆزنێکی باشە و پێویستە ئەوە لەبەرچاو بگرین. بەڵام بەو مانایە نییە کە دەتوانیت هەموو ئەوەی دەیڵێت پشتگوێ بخەیت. لە حاڵەتێکی وادا، باشترە وریا بیت و هەڵوێستێک وەربگریت کە "خۆپاراستن باشترە لە پەشیمانی" بێت سەبارەت بە تیرۆر.