رووداو دیجیتاڵ
دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا بەرگریی لە بڕیارەکەی کرد بۆ هەڵوەشاندنەوەی رێککەوتنە ئەتۆمییەکەی ساڵی 2015 و رایگەیاند، ئەو بڕیارەی رێگریی کردووە لەوەی تاران ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی.
رۆژی سێشەممە 03-03-2026، ترەمپ لە پۆستێکی نوێدا هێرشی تووندی کردە سەر باراک ئۆباما و جۆ بایدن و ئەوانی بە بەرپرسیار لە دروستبوونی مەترسییە ئەتۆمییەکانی ئێران دانا.
سەرۆکی ئەمریکا رێککەوتنی ئەتۆمیی ئێرانی ناسراو بە JCPOA وەک "ترسناکترین و مەترسیدارترین مامەڵە" وەسف کرد کە وڵاتەکەی تاوەکو ئێستا چووبێتە ناویەوە.
ترەمپ گوتی: "ئەگەر رێگەی پێدرابووایە ئەو رێککەوتنە بمێنێتەوە، جیهان ئێستا شوێنێکی تەواو جیاواز دەبوو. ئەگەر من کۆتاییم بەو رێککەوتنە نەهێنایە، ئێران 3 ساڵ لەمەوبەر دەبوو بە خاوەنی چەکی ئەتۆمی."
ترەمپ بە راشکاوی هەردوو سەرۆکی پێشووی ئەمریکا، باراک ئۆباما و جۆ بایدنی بە هۆکاری گەیشتنی ئێران بەم ئاستە لە توانای ئەتۆمی تۆمەتبار کرد و داوای لە هاووڵاتیان کرد کە ئەوان بە بەرپرسیار بزانن. ئەم لێدوانانەی ترەمپ لە کاتێکدایە، وڵاتەکەی لە ناو جەرگەی ئۆپەراسیۆنی (تووڕەیی داستان) دایە بۆ لێدانی بنکە ئەتۆمی و سەربازییەکانی ئێران.
باکگراوند: رێککەوتنی ئەتۆمیی ئێران (JCPOA) چییە؟
رێککەوتنی (Joint Comprehensive Plan of Action) لە ساڵی 2015 لە نێوان ئێران و وڵاتانی (5+1) کە پێکهاتبوون لە (ئەمریکا، بەریتانیا، فەرەنسا، رووسیا، چین و ئەڵمانیا) واژۆ کرا. ئامانجی رێککەوتنەکە ئەوە بوو، ئێران پیتاندنی یۆرانیۆم و بەرنامە ئەتۆمییەکەی سنووردار بکات لە بەرامبەر لادانی سزاکانی سەر وڵاتەکە.
دۆناڵد ترەمپ لە خولی یەکەمی سەرۆکایەتیەکەیدا و لە مانگی ئایاری 2018، بە شێوەیەکی تاکلایەنە لە رێککەوتنەکە کشایەوە. ئەو کات ترەمپ گوتی، رێککەوتنەکە "پڕە لە کەلێن" و رێگریی لە ئێران ناکات لەوەی لە داهاتوودا ببێتە خاوەنی چەکی ئەتۆمی، هەروەها باسی لەوە دەکرد کە رێککەوتنەکە پرسی مووشەکی بالیستی و دەستوەردانەکانی ئێرانی لە ناوچەکەدا پشتگوێ خستووە.
دوای کشانەوە، ئیدارەی ترەمپ سیاسەتی زۆرترین گوشاری پەیڕەو کرد و قورسترین سزای ئابووریی خستە سەر تاران. ئەمە وایکرد ئێران وردە وردە پابەندییەکانی کەم بکاتەوە و ئاستی پیتاندنی یۆرانیۆم لە 3.67٪ـەوە بگەیەنێتە 60٪، کە زۆر نزیکە لە ئاستی پێویست بۆ دروستکردنی بۆمبی ئەتۆمی.
هەرچەندە ئیدارەی جۆ بایدن لە ساڵی 2021ـەوە هەوڵی دا لەرێگەی دانوستاندنەکانی ڤییەناوە بگەڕێتەوە ناو رێککەوتنەکە، بەڵام نەگەیشتنە ئەنجام. ئێستا کە ترەمپ دووبارە بووەتەوە بە سەرۆک، لەبری دیپلۆماسی، بژاردەی سەربازیی و ئۆپەراسیۆنی "تووڕەیی داستان"ـی هەڵبژاردووە بۆ ئەوەی بە گوتەی خۆی "بە تەواوەتی کۆتایی بە هەڕەشە ئەتۆمییەکانی ئێران بهێنێت."
