قوباد تاڵەبانی لە یۆنانەوە: دەمانەوێ ببینە هەناردەکاری کارەبا و خۆراک

قوباد تاڵەبانی: سوپاس بۆ کۆڕبەندی ئابووریی دێڵفی، هاوڕێی ئازیزم سایمن، کە جارێکی دیکە بانگهێشتی کردمەوە ئێرە. ئێوە لێم بێزار نین؛ ئەمەش نیشانەیەکی باشە. هەروەها دەمویست سوپاسی هەموو ئەو کەسانە بکەم کە لە دێڵفی بەشدار بوون بۆ میوانداریکردنی یەکەمین کۆڕبەندی ئابووریی دێڵفی لە سلێمانی. سەرکەوتنێکی گەورە بوو. چەندین قسەکەر بەشدارییان کرد و بە پەرۆشەوە چاوەڕێی میوانداریکردنی دووەم کۆڕبەندین لە مانگی حوزەیران. کەواتە، ئەمە بانگەشەیەکە بۆ کۆڕبەندی ئابووریی دێڵفی لە سلێمانی. بە پەرۆشەوە چاوەڕێین پێشوازیتان لێ بکەین و لەوێ ببنە میوانمان. لەوێش دەتوانین زیاتر قسە بکەین لەسەر ئەوەی کورد کێیە.

پێموانییە ئەمڕۆ لەم پانێڵەدا کاتی پێویستمان هەبێت بۆ ئەوەی مێژوویەکی تەواوتان پێشکەش بکەم—7,000 ساڵ لەوەی ئێمە کێین و چیمان کردووە. بەڵام ئێستا، ئێمە لە نێوەندی چەندین پرسداین. وەک کوردێکی عێراق، ئێمە لەنێوان ئێران، تورکیا، سووریا و ناوچەکانی دیکەی عێراقداین، کە وەک هەمووتان لە هەواڵەکاندا دەیبینن، لەم دواییانەدا زۆر خرۆشاوە. راستە ئێمە بە شەڕکەری سەرسەخت ناسراوین و لە چەند دەیەی رابردوودا شەڕی باشمان کردووە، بەڵام زیاترین لەوەی تەنیا شەڕکەر بین. ئێمە لەسەر ئاستی ستراتیژی، سیاسی، ئابووری، لەرێگەی کەناڵە دیپلۆماسییەکانەوە، لەرێگەی کەناڵە لاوەکییەکانەوە لە چەندین بەرەدا بەشدارین، بەڵام هەمووی بەرەو یەک ئامانج: سەقامگیری، گەشەسەندن، پێشکەوتن و دوورکەوتنەوە لە جەنگ و ململانێ و ناسەقامگیری و گرژی. ئێمە هەوڵ دەدەین، بەڵام جوگرافیا لەم ئەرکەدا هاوکارمان نییە.

قوباد تاڵەبانی: جەنگەکە کاریگەرییەکی زۆری لەسەرمان هەبووە. بەهۆی ئەوەی زۆر لێمانەوە نزیکە و لە نێوان دوو قەوارەداین کە پەیوەندیی قووڵمان لەگەڵیان هەیە. کاریگەریی ئابووری و ئەمنیی لەسەرمان هەبووە، بەڵام کاریگەریی دەروونیشی لەسەرمان هەبووە وەک گەلێک، کە بەشێکین لە وڵاتێک بەنێو چەندین جەنگدا تێپەڕیوە. لەگەڵ ئەوەشدا، ئێمە دەستەوستان دانەنیشتووین. ئێمە هەرچییەک لە تواناماندایە دەیکەین بۆ ئەوەی دڵنیابینەوە گفتوگۆکانی نێوان ئەمریکا و ئێران بەردەوام دەبن و پێشوازی لەم ئاگربەستە دەکەین؛ هەروەها گەشبینین کە ئەم ئاگربەستە ئەو کەشوهەوا و دەرفەتە دروست دەکات کە پێویستە بۆ گەیشتن بە رێککەوتنێکی هەمیشەیی کە دواجار ئاشتی و گەشەسەندنمان بۆ دەهێنێت.

قوباد تاڵەبانی: ئێمە لە رۆژی یەکەمەوە گوتوومانە و زۆر شەفاف بووین: ئێمە بەشێک نین لەم جەنگە، نامانەوێ ببینە بەشێک لەم جەنگە و نابینە بەشێک لەم جەنگە. ئێمە هەموو توانایەکمان دەخەینەگەڕ بۆ پاراستنی هاووڵاتیانمان، بۆ پاراستنی کوردستان، بۆ پاراستنی سەقامگیریی هەرێمی کوردستان و ئەو شتانەی کە لە چەندین ساڵی رابردوودا بنیاتمان ناون. لەگەڵ ئەوەشدا، ئێمە ئامادەین ببینە پردێک، نەک گۆڕەپانی جەنگ. ئێمە لە دوو مانگی رابردوودا چەندین جار رێگریمان لە پێکدادان کردووە و بەردەوام دەبین لە گێڕانی رۆڵێکی ئەرێنی لەم پێناوەدا.

قوباد تاڵەبانی: سەیرکە، دیمەنی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست لە گۆڕاندایە. بەردەوام دەگۆڕدرێ. بەڵام یەک شت جێگیرە: کەسانێک هەن پێیان دەگوترێت کورد. ئێمە لە ئێرانین، لە تورکیاین، لە سووریان و لە عێراقین. ئێستا پرۆسەیەکی ئاشتی لە تورکیا بەڕێوەدەچێت، کە حکومەتی تورکیا، پارتە ئۆپۆزیسیۆنەکان لە تورکیا، پەرلەمانی تورکیا و زۆرینەی هێزە سیاسییەکان پاڵپشتیی پرۆسەیەک دەکەن کە کۆتایی بە جەنگێکی 40 ساڵەی نێوان تورکیا و پەکەکە هێناوە. ئەمە پێشهاتێکی ئەرێنییە. ئێمە پاڵپشتی لەم پێشهاتە دەکەین و کار دەکەین بۆ دڵنیابوون لە سەرگرتنی.

بابەتی سووریا نوێترە. حکومەتی سووریا هێشتا خەریکی رێکخستنەوەی خۆیەتی. ئێمە حەز دەکەین ببینین کوردەکانی سووریا بە تەواوی تێکەڵ بە کۆمەڵگە، حکومەت، ئابووری و دەزگا ئەمنییەکانی سووریا دەبن. کوردەکانی سووریا لە هێڵەکانی پێشەوەی جەنگی دژی تیرۆر بوون. ئەوان شانبەشانی ئەمریکا و هاوبەشە نێودەوڵەتییەکانی دیکە دژی داعش شەڕیان کرد. پاداشتی ئەو ئازایەتییە نابێت پەراوێزخستن بێت و نابێت دوورخستنەوە بێت لە دەوڵەت. بەپێچەوانەوە، پاداشتی ئەو رۆڵە دەبێت پێدانی رۆڵێکی پێشەنگ و کورسییەک بێت لەسەر مێزی بڕیاردان لە دیمەشق.

قوباد تاڵەبانی: پێموایە کاتێک سەیر دەکەی، ئەگەر 30 ساڵ لەمەوبەر سەیری کوردت کردبا، کۆمەڵگەیەک بووین کە قوربانی بووین. رەنگە ئەوانی دیکە وەک کێشەیەک یان سەرئێشەیەک پێناسەیان کردبین. بەڵام ئەمڕۆ، ئێمە هیچ کام لەوانە نین. ئێمە هەستی قوربانیبوونی رابردوومان تێپەڕاندووە. ئێمە سەرنجمان لەسەر گەشەپێدانی ئابوورییە، سەرنجمان لەسەر ئەوەیە ببینە پردێک، پاڵپشتیی پرۆسەی ئاشتی لەنێوان تورکیا و پەکەکە دەکەین، پاڵپشتی لە تێکەڵکردنی کوردانی سووریا دەکەین لە کۆماری نوێی سووریادا. حەز دەکەم بڵێم ئێمە یارمەتیدەر بووین لە رێگریکردن لەوەی کوردەکانی ئێران زیانی گەورەیان پێ بگات لەم جەنگەی نێوان ئەمریکا و ئێراندا. لە هەمان کاتدا، ئێمە رۆڵێکی سەرەکی دەگێڕین لە پێکهێنانی حکومەتی نوێ لە عێراق، حکومەتێک کە رێز لە دەستوورەکەی بگرێ، پابەند بێت بە بنەماکانی فیدراڵیزمەوە و دڵنیابێت لەوەی سیاسەتەکانی وڵاتەکە خزمەت بە هەموو خەڵکی وڵاتەکە دەکات و هەروەها عێراق دەخاتە سەر رێگەی راست، کە پێموایە دەتوانێت وابێت.

قوباد تاڵەبانی: نەوت بۆ ئابووریی عێراق زۆر پێویستە، هەر لەبەر ئەوەشە کاتێک تەنگەی هورمز دادەخرێ، ئابووریی عێراق بە سەختی زیانی پێدەگات، هەروەها کوردستانیش. هەرچەندە هەموومان حەز دەکەین لە نەوت دوور بکەوینەوە، کە بەردەوام باسی دەکەین، لە نەوت دوور بکەوینەوە، بەڵام راستییەکە ئەوەیە، ئێمە لە نەوت دوور ناکەوینەوە. بەڵام ئەوەی دەمانەوێ بیکەین بەکارهێنانی نەوتە وەک سەرچاوەیەکی داهات بۆ پاڵپشتیکردنی کەرتەکانی دیکە: کشتوکاڵ، گەشتوگوزار، پیشەسازییە کشتوکاڵییەکان، گەشتوگوزاری کشتوکاڵی و چەندین بواری پیشەسازیی دیکە کە توانایەکی گەورەیان هەیە بۆ گەشەکردن.

باسی گازت کرد. بەڵێ، کوردستان بە گاز دەوڵەمەندە و سلێمانیش زۆر دەوڵەمەندە بە گاز. بۆ ئێمە، ستراتیژییەکە لێرەدا ئەوەیە کە ئابوورییە نێوخۆییەکەمان پێ بەهێز بکەین، کەرتی کارەبامان پێ بەهێز بکەین، گەشەی پیشەسازیمان پێ بەهێز بکەین و ستراتیژیمان لە رۆژی یەکەمەوە ئەوە بووە گاز بگۆڕین بۆ کارەبا. ئێمە پێمان وایە بە ئەندازەی پێویستی گازمان هەیە. دەزانین کە بەپێی پێویست گازمان هەیە بۆ ئەوەی ببینە هەناردەکارێکی کارەبا، ئینجا بۆ پڕکردنەوەی کەموکوڕییەکان بێت لە ناوچەکانی دیکەی وڵاتەکە یان ئەو ناوچەیەی تێیدا دەژین. ئەمە ستراتیژیی ئێمەیە و ئێمە بەردەوام کار دەکەین بۆ جێبەجێکردنی.

قوباد تاڵەبانی: ئاڵۆزە، بەڵام سادەشە. ئاڵۆزییەکە لەوەدایە ئێمە قەوارەیەکی نیمچە-سەروەرین لە نێو وڵاتێکدا کە بەردەوام لە قۆناخی گۆڕانکارییە. بەڵام ستراتیژییەکە سادەیە. ئێمە بەپیتترین زەویمان لە ناوچەکەدا هەیە، کە ئەمەش دەمانکاتە ژینگەیەکی زۆر گونجاو بۆ گەشەپێدانی کشتوکاڵی، بۆ گەشەی کشتوکاڵی، بۆ پەرەپێدانی پیشەسازییە کشتوکاڵییەکان، نەک تەنیا بۆ خزمەتکردنی کوردستان، بەڵکو بۆ خزمەتکردنی تەواوی وڵاتەکە؛ نەک تەنیا بۆ خزمەتکردنی عێراق، بەڵکو بۆ ئەوەی لە راستیدا ببینە هەناردەکاری خۆراک، سەوزە و میوە.

یۆنان زۆر بە زەیتوونەکەی بەناوبانگە. زەیتوونی ئێمەش زۆر باشە! رەنگە هێندەی هی یۆنان باش نەبێت، بەڵام ئەوانیش زۆر باشن. بەڵام هەنارەکانمان زۆر باشن. هەنگوینمان زۆر باشە. گوێزەکانمان زۆر باشن. ئێمە چەندین بەرهەممان هەیە؛ هەنجیر، چەندین بەرهەم کە ئێمە بەختەوەر بووین لە کوردستان تامیان بکەین، کە بە هەبوونی جۆری دروستی وەبەرهێنان، بە هەبوونی جۆری دروستی ستراتیژی، جۆری دروستی هاوبەشی وەک ئەوانەی لێرە لە یۆنان دروستیان دەکەین، بەرهەمە کوردییەکان دەتوانن زۆر بەخێرایی بگەنە بازاڕە نێودەوڵەتییەکان.

قوباد تاڵەبانی: لە ساڵی 2003ـەوە، لە دوای رزگارکردنی عێراقەوە، ئێمە هێشتا پێی دەڵێین رزگارکردنی عێراق، چونکە بۆ ئێمە، ئێمە قوربانیی دڕندەیی سەدام بووین، لەو کاتەوە، ئێمە خەریکی بنیاتنانی ئابووریی خۆمانین، خەریکی بنیاتنانی ژێرخانەکانمانین. بەڵام ئێستا پێ دەنێینە سەردەمێکی نوێ. بۆ یەکەمجار لە دوای ماوەیەکی زۆر هەست دەکەین کە ستراتیژییەکمان هەیە. دەزانین دەمانەوێت بەرەو کوێ بڕۆین. دەزانین چۆن دەمانەوێ ئەمە بکەین. ئێستا باسەکە لەسەر دروستکردنی هاوبەشییە. باسەکە لەسەر دروستکردنی جۆری دروستی هاوبەشییە، دەرچوونە لە رەهەندی ناوخۆیی کوردی، دروستکردنی هاوبەشییە لەگەڵ وڵاتانی وەک یۆنان، لەگەڵ وڵاتانی دیکەی ئەورووپا، لەگەڵ ئەمریکا و لەگەڵ هێزە هەرێمییەکان بۆ ئەوەی بگەینە ئەو ئاستەی کە توانامان هەیە.

پێموایە ئێستا گەیشتووینەتە خاڵێک کە خەڵکەکەمان چاوەڕوانیی زیاتری لێمان هەیە، چونکە ساڵانێکە باس لە توانای شاراوە دەکەین. ئێمە ناتوانین تەنیا توانایەکی شاراوە بین؛ دەبێت ببینە واقیع. ئەمەش تەنیا پێویستی بەوەیە لە قسە تێپەڕین و بە کردار کارەکان بکەین.

قوباد تاڵەبانی: بەڵێ، دەتوانین. ئێمە زۆر سەرنجمان خستووەتە سەر کارسازی، داهێنان، پاڵپشتیکردنی گەنجان، هێنانی ژیریی دەستکرد بۆ نێو کاری بەڕێوەبردنمان و راهێنانی نەوەیەکی نوێ لە گەنجان لەسەر پەرەپێدان. بەڵام بۆ ئەوەی بگەڕێمەوە سەر پرسیارەکەی پێشووت، ئێمە بۆ ماوەیەکی زۆر درێژ سەرقاڵی ئاوەدانکردنەوەی شارە گەورەکانی کوردستان بووین: هەولێر، دهۆک، سلێمانی. ئێستا ئێمە سەیری گەشەپێدانی گوندەکان دەکەین. چۆن دەتوانین لە شارە گەورەکان تێپەڕین؟ تۆ چوویته سلێمانی، چوویته هەولێر، دەبێت سەردانی دهۆکیش بکەیت. دەزانم زۆر لە ئامادەبووان چوون. ئێوە گەشەسەندنەکەتان لە شارە گەورەکاندا بینیوە. بەڵام ئێستا دەمانەوێ لە شارە گەورەکان تێپەڕین. دەمانەوێ بچینە قەزاکان، ناحیەکان، چونکە پێموایە کلیلی کردنەوەی توانای راستەقینەی کوردستان لەوێیە، چونکە زەوییە کشتوکاڵییەکان لەوێن، گەشەی پیشەسازی لەوێ دەتوانێت رووبدات. لەوێدا ژمارەیەک دانیشتوو هەن کە رەنگە دەستیان نەگەیشتبێتە نوێترین تەکنەلۆجیاکان یان نوێترین شێوازەکانی پەروەردە—کە بە پێدانی کەرەستەی دروست پێیان، دەتوانن بە شێوەیەکی خێرا ئابووریی کوردستان گەورە بکەن.

دواتر ئەو ئابوورییە دابڕاو نییە. ئێمە لە دوورگەیەک نین، هەندێک جار هیوادارین وابووینایە، بەڵام ئەوەی کە ئێمە لە دوورگەیەک نین واتای ئەوەیە کە دەبێت سوود لەو پەیوەندییانە وەربگرین کە لەگەڵ وڵاتانی هاوسنوورمان هەیە. ئێمە لە هەندێک بواردا لایەنی بەهێزمان هەیە لە رووی کێبڕکێوە، رەنگە بتوانین ئەو بۆشاییانە پڕبکەینەوە کە لە ئێران هەن، لە تورکیا هەن، لە سووریا هەن و بەدڵنیاییەوە لە ناوچەکانی دیکەی وڵاتەکەش هەن. ئێمە بەمجۆرە پێگەی خۆمان دیاری دەکەین. ئێمە نامانەوێ ببینە کێشە، ئێمە هەڕەشە نین بۆ سەر سەروەريی هیچ کەسێک، ئێمە هەڕەشە نین بۆ سەر یەکپارچەیی خاکی هیچ کەسێک، ئێمە هەڕەشە نین بۆ سەر ئاسایشی هیچ کەسێک. ئێمە سەرمایەین. پێموایە، ئەمە رای خۆمە، ئێمە سەرمایەیەکین کە بەپێی پێویست سوودمان لێ وەرنەگیراوە.

ئێوە لەم کۆڕبەندەدا چەندین گفتوگۆتان لەسەر جەنگی ئێران کردووە و بەوپەڕی رێزەوە بۆ زۆر لەو قسەکەرانەی کە قسەیان لەسەر کردووە، زۆر کەمیان هەن کە لە ئێمە باشتر شارەزای ئێران بن. وایە؟ پێموایە ئەمە دەرفەتێکە بۆ ئەو وڵاتانەی جیهان کە ئارەزووی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست دەکەن: وەرن لەگەڵ ئێمە قسە بکەن. قسە لەسەر ئێمە مەکەن. زۆر جار گوێم لێ دەبێت قسەمان لەسەر دەکرێ. هەندێکجار بە ئەرێنی کە شتێکی خۆشە؛ هەندێک جاریش نەرێنی، کە ئەوەش ئاساییە. بەڵام وەرن لەگەڵ ئێمە قسە بکەن، چونکە ئێمە دەتوانین پێت بڵێین رۆژهەڵاتی نێوەڕاست بەڕاستی چۆنە و رۆژهەڵاتی نێوەڕاست بووەتە چی. ئەمە رۆژهەڵاتی نێوەڕاستی ساڵانی حەفتاکان و هەشتاکان نییە. ئەمە دۆخێکی زۆر جیاوازە. دوای ئەم جەنگەش، زۆر جیاوازتر دەردەکەوێ لەوەی ساڵێک لەمەوبەر هەبوو. ئێمە لێرەین، ئازادین قسەمان لەگەڵ بكرێ و ئامادەین قسە لەگەڵ هەر کەسێک بکەین کە ئارەزوو بکات.

قوباد تاڵەبانی: پێموایە ئەمە رێگەیەکی دوولایەنەیە. پێموایە دەتوانین سوود بە یەکدی بگەیەنین و پاڵپشتیی یەکدی بکەین. دەزانم کە یۆنان، لە رێگەی حکومەتە زۆر داینامیکییەکەیەوە، ئارەزووی هەیە لە دەرەوەی سنوورەکانی خۆی رۆڵ بگێڕێ. هەندێک جار بوون بە بەشێک لەم قەوارە زەبەلاحە کە پێی دەگوترێ ئەورووپا رەنگە خاو بێت، رەنگە رێگر بێت. بەڵام دەزانم کە حکومەتی یۆنان ئارەزووی هەیە زیاتر بەشدار بێت، رۆڵێکی بەرهەمدارتر بگێڕێ، رەنگە پاڵپشتی لەم پرۆسەی ئاشتییە بکات، رەنگە پاڵپشتی لە رێککەوتنی نێوان ئەمریکا و ئێران بکات. ئێمە دەتوانین یارمەتی بدەین. دەتوانین لەوەدا یارمەتیدەر بین.

لە لایەکی دیکەوە، زۆر شت هەن کە دەتوانین لە گەشەسەندنی یۆنانەوە فێری بین. چۆن یۆنان توانیویەتی قەیرانە ئابوورییەکەی بەڕێوەببات، چۆن توانی لە وێرانەی قەیرانەکەی بێتە دەرەوە و ئەمڕۆ لە رووی ئابوورییەوە لە کوێیە، شتێکی سەرسوڕهێنەرە. شتێکە کە دەبێت یۆنانییەکان شانازی پێوە بکەن. بێگومان ئێمەش وەک نمووونەیەکی سەرکەوتن سەیری دەکەین. ئەوەی یۆنان لە پرۆسەی بەدیجیتاڵکردندا دەیکات، من لەگەڵ وەزیری حوکمڕانیی دیجیتاڵی و ژیریی دەستکردی ئێوە کۆبوومەوە، لەگەڵ وەزیری تەندروستی و وەزارەتەکانی دیکە کۆبوومەوە کە هەموویان شانازی دەکەن بە بەکارهێنانی تەکنەلۆجیا و بەدیجیتاڵکردن بۆ باشترکردنی خزمەتگوزارییەکان، بۆ باشترکردنی شەفافیەت. بەڕاستی ئێمەش لە کوردستان ئەمە دەکەین. رەنگە هێندەی یۆنان خێرا نەبێت، بەڵام ئێمە لە پرۆسەی بەدیجیتاڵکردنی خزمەتگوزارییەکانی حکومەتداین، خزمەتگوزارییەکان شەفافتر دەکەین، بیرۆکراسییان کەم دەکەینەوە. بۆیە پێموایە دەتوانین لە نموونەکەی ئێوەوە فێر ببین. ئێوەش دەتوانن سوود لە سەرمایەکانی ئێمە لە ناوچەکەدا وەربگرن، لە توانامان بۆ قسەکردن لەگەڵ رۆژهەڵات و رۆژئاوا.

پێموایە لە رووی ئابوورییەوە زۆر شت هەن کە دەکرێت باشتر بن، بەتایبەتی ئێستا کە هێڵی ئاسمانیی ئەیجیەن گەشت بۆ هەرێمی کوردستان رێکدەخات. ئێمە هیوادارین گەشتی زیاتر هەبێت. گەشتی زیاتر واتە گەشتیاری زیاتر؛ گەشتیاری زیاتریش رەنگە بە واتای وەبەرهێنەری زیاتر بێت، کە ئەوەش واتە هاوبەشیی بەهێزتر و دۆستایەتیی بەهێزتر.

قوباد تاڵەبانی: بەڵێ، پێموایە ئەوە... ئێمە چەندین کۆڕبەندی لەم شێوەیەمان لە کوردستان هەن، بەڵام ئەمە یەکەمین جار بوو کە کۆڕبەندێکی نێودەوڵەتی لە هەرێمی کوردستان بەڕێوەبچێت کە ناوێکی هەبێت، ناوێکی متمانەپێکراو لەگەڵ بێت. پێموایە سەرکەوتنێکی گەورە بوو. هیوادارم و چاوەڕێ دەکەم ئەوەی داهاتوو سەرکەوتنێکی گەورەتر بێت. بۆیە هەمووتان بەخێربێن، سایمن، بێگومان، ڤاسیلیس، تۆ ئەستێرەی بەرنامەکەیت، بۆیە پێویستت بە بانگهێشتنامە نییە. دەزانیت، تۆ لەوێ بەڕێوەبەری کارەکەی. بۆیە، ئێمە دەمانەوێت کوردستان بەڕووی تەواوی جیهاندا بکەینەوە، نەک تەنیا لە رێگەی سیاسەتەوە، بەڵکو بۆ ئەوەی گفتوگۆی رژد بکەین لەسەر گەشەپێدانی هەرێمی، لەسەر ئابووریی هەرێمی، لەسەر بەشدارییەکانی کورد لە رووی مێژوویی و لەمڕۆدا و بەپێچەوانەشەوە. هاندانی خەڵک بۆ تێپەڕاندنی ئەم وێنا باوەی بۆ کورد هەیە

قوباد تاڵەبانی: سوپاس.