رووداو دیجیتاڵ
گوتەبێژی هێزە چەکدارەکانی ئێران دەڵێت، "گەرووی هورمز داناخرێت و رێگە لە هاتووچۆی هیچ کەشتییەک ناگرین."
رۆژی هەینی 6ی ئاداری 2026 ئەبولفەزڵ شکارچی، گوتەبێژی هێزە چەکدارەکانی ئێران رایگەیاند، "گەرووی هورمزمان دانەخستووە و و داشیناخەین."
ئەبولفەزڵ شکارچی دەڵێت، "رێگە لە هاتووچۆی هیچ کەشتییەک ناگرین کە لە گەرووی هورمز تێپەڕێت، بەڵام بەرپرسیارێتیی گیانی سەرنشینان و ئاسایشی هەر کەشتییەک کە بیەوێت لەوێوە تێپەڕێت، لە ئەستۆی خۆی دەبێت."
شکارچی ئاماژەی بەوەش کرد، "کەشتییەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل نابێت بەو گەرووەدا تێپەڕن، ئەگەر تێپەڕن رووبەڕوویان دەبینەوە."
گەرووی هورمز، شادەماری وزەی جیهانە و رۆژانە پێنجیەکی نەوتی جیهانی بەوێدا تێدەپەڕێت.
بەهۆی مەترسیی داخستنی گەرووی هورمزەوە، نرخی نەوت و گاز بە شێوەیەکی بەرچاو بەرزبووەتەوە. شرۆڤەکاران هۆشداری دەدەن کە ئەگەر داخستنەکە بۆ ماوەی سێ هەفتە بەردەوام بێت، نرخی نەوت دەگاتە زیاتر لە 120 دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک.
داخستنی گەرووی هورمز بووەتە هۆی پەکخستنی گواستنەوەی 21 ملیۆن بەرمیل نەوت لە رۆژێکدا، هەروەها %20ـی گازی سرووشتیی شلکراو (LNG) لە جیهاندا. ئەمەش راستەوخۆ کاریگەریی لەسەر نرخەکان دروستکردووە؛ نرخی نەوتی برێنت بە رێژەی 17% بەرزبووەتەوە و ئێستا بە 83 دۆلار بۆ هەر بەرمیلێک مامەڵەی پێوە دەکرێت.
عێراق و قەتەر زەرەرمەندی سەرەکین
کاریگەرییەکان بە خێرایی لەسەر بەرهەمهێنانی وڵاتانی ناوچەکە دەرکەوتوون. عێراق ئاستی بەرهەمهێنانی نەوتی بە بڕی 1.5 ملیۆن بەرمیل لە رۆژێکدا کەمکردووەتەوە، کە دەکاتە 50%ـی بەرهەمی وڵاتەکە، هۆکارەکەشی پڕبوونی کۆگاکانی نەوتە تاوەکو ئەوپەڕی توانایان.
قەتەریش کە یەکێکە لە گەورەترین هەناردەکارانی گاز، بەرهەمهێنانی لە کێڵگەی "راس لافان" راگرتووە. ئەمەش بووەتە هۆی کورتهێنانی رۆژانەی 10.5 ملیار پێ سێجا گاز لە بازاڕەکاندا، کە بەهۆیەوە قەتەر رۆژانە 280 ملیۆن دۆلار داهات لەدەستدەدات.
نرخی گاز لە ئەورووپا دوو هێندە بووە
لە ئەورووپا، نرخی گازی سرووشتی (TTF) لە ماوەی پێنج رۆژدا دووهێندە بەرزبووەتەوە و گەیشتووەتە 65.40 یۆرۆ بۆ هەر مێگاوات کاژێرێک، کە بە بەرزترین ئاست دادەنرێت.
هەروەها پێشبینی دەکرێت تێچووی بەرزی وزە کاریگەریی لەسەر هەڵاوسانی جیهانی هەبێت و تاوەکو کۆتایی چارەکی یەکەمی ئەم ساڵ، رێژەی 0.8% بخاتە سەر هەڵاوسان.
زیانەکان بۆ ئاسیا و هەوڵەکانی سعودیە
زیاتر لە 80%ـی ئەو هەناردانەی لە گەرووی هورمز پەکخراون، بەرەو وڵاتانی ئاسیا (چین، هیندستان، ژاپۆن و کۆریای باشوور) دەچوون. لە ئێستادا زیاتر لە 150 تانکەر بە راوەستاوی ماونەتەوە و بیمەی مەترسییەکانی جەنگ بۆ کەشتییەکان 10 هێندە زیادیکردووە.
لەلایەکی دیکەوە، کۆمپانیای ئارامکۆی سعودیە هەوڵدەدات لە رێگەی بۆریی "رۆژهەڵات-رۆژئاوا" گەرووی هورمز تێپەڕێنێت، بەڵام توانای هەناردەکردنی ئەو بۆرییە سنووردارە.
شرۆڤەکارانی وزە هۆشداری دەدەن لە "داڕمانی سیستم"ـی وزەی جیهانی ئەگەر گەرووەکە زیاتر لە 21 رۆژ (سێ هەفتە) بە داخراوی بمێنێتەوە، کە ئەوکات نرخی نەوت دەگاتە 120 دۆلار.
