رووداو دیجیتاڵ سەرۆکی رێکخراوی سەنتەری چین و جیهانگیری، وانگ هۆیاو، رایدەگەیەنێت، "چین لایەنگری ئاشتییە" و هیچ ستراتیژێکی سەربازیی لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا نییە، بەڵکو ستراتیژێکی ئابووریی هەیە و دەیەوێت لەڕێگەی کاریگەرییە ئابوورییەکەیەوە، نەک هێزی سەربازی، نێوەندگیری لەنێوان لایەنەکاندا بکات و سەقامگیری بۆ ناوچەکە بگەڕێنێتەوە. وانگ هۆیاو، لە هەڤپەیڤینێکدا لەگەڵ تۆڕی میدیایی رووداو لە پەکینی پایتەختی چین، باسی رۆڵی وڵاتەکەی لە قەیرانەکانی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست، پەیوەندییەکانی لەگەڵ عێراق و هەرێمی کوردستان و رکابەرییەکانی لەگەڵ ئەمریکا دەکات. هۆیاو جەخت لەوە دەکاتەوە کە چین دەستێوەردان لە کاروباری نێوخۆیی وڵاتاندا ناکات و ئامانجی کۆتایی ئەوەیە کە "وەک یەک خێزان لەژێر ئاسماندا" و لە گوندێکی جیهانیدا بە ئاشتی لەگەڵ هەموواندا بژی. دەقی هەڤپەیڤینی رووداو لەگەڵ وانگ هۆیاو: رووداو: زۆر سوپاس بۆ کاتەکەت. وانگ هۆیاو: سوپاس رووداو: ئەگەر بە پرسیاری یەکەم دەستپێبکەم، لە دۆخی ئێراندا، چین خۆی وەک نێوەندگیرێک لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست دەبینێت، بەڵام هەندێک کەس پێیانوایە و رەخنە لەوە دەگرن کە چین لایەنگیری ئێران دەکات. چین چۆن دەتوانێت ببێتە نێوەندگیرێکی بێلایەن لە ناوچەکەدا؟ وانگ هۆیاو: بەڵێ، سوپاس بۆ ئەم هەڤپەیڤینە. لە راستیدا، پێموایە چین ئەم جارە هەوڵێکی زۆر دەدات بۆ نێوەندگیری لەم قەیرانەدا، واتە لە جەنگی ئیسرائیل و ئەمریکا دژی ئێران و هەموو ململانێکانی رۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا. من هەرگیز نەمبینیوە وانگ یی، وەزیری دەرەوەی چین، زیاتر لە 30 پەیوەندیی تەلەفۆنی لەگەڵ هەموو وڵاتانی کەنداو، هەموو وڵاتانی عەرەبی لەو ناوچەیە و ئێراندا بکات. هەروەها، بێگومان لەگەڵ وڵاتانی ئەندام لە ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان، یەکێتیی ئەوروپا، وەزیری دەرەوەی ئەمریکا و وەزیری دەرەوەی رووسیا. هەرگیز شتی وامان نەبینیوە، زیاتر لە 30 پەیوەندیی تەلەفۆنی کراوە و، باڵیۆز جای، نێردەی چین، لەنێوان چین و ناوچەی رۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا هاتوچۆی دەکرد. پێموایە چین مێژوویەکی زۆر باشی هەیە. لە رووی مێژووییەوە، چین هیچ کێشەیەکی لەگەڵ رۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا نییە. هەرگیز دەستدرێژی نەکردووەتە سەر هیچ وڵاتێک و هیچ کێشەیەکی لەوێ دروست نەکردووە. هەمیشە وێنەیەکی باش و ئاشتیخوازانە و دۆستانەی هەبووە. لووتکەی چین و وڵاتانی عەرەبی ئەم ساڵ لە پەکین بەڕێوەدەچێت، هەروەها چین دەستپێشخەریی پشتێن و رێگەی راگەیاندووە، کە نزیکەی هەموو وڵاتان ئەندامن تێیدا. بۆیە، پێموایە لەو رووەوە، چین بەڕاستی زۆر بێلایەن بووە و دەیەوێ ئاشتی لەو ناوچەیەدا ببینێت. بۆ نموونە، 40٪ی وزەی چین لەو بەشەی جیهانەوە دێت، کە بە زۆری لە هەموو وڵاتانی کەنداوەوەیە، بەڵام نەوت لە ئێرانیش دەکڕێت. پێموایە لە بەرژەوەندیی چین دایە کە ئەم جەنگە کۆتایی بێت، گرنگ نییە کێیە، نابێ شەڕ بکەن. بۆ نموونە، وەزیری دەرەوەی ئێران ماوەیەکی کەم لەمەوبەر لە پەکین بوو. بەڕێز وانگ پێی گوت، "تکایە جەنگ رابگرن، تکایە تەنگەی هورمز بکەنەوە و تکایە دەست بە دیالۆگ بکەن." پێموایە ئەوە پەیامێکی زۆر بەهێزە. پێموانییە چین بەڕاستی لایەنگری هیچ کەسێکی کردبێت. چین لایەنگری ئاشتییە. چین دەیەوێ نێوەندگیری بکات و هەموو هەوڵێک بدات بۆ ئەوەی دڵنیابین لەوەی دەگەڕێینەوە بۆ دۆخێکی ئاشتیخوازانە. رووداو: کەواتە، پێتانوایە چین هێشتا ستراتیژێکی هاوسەنگ پەیڕەو دەکات، یان لەم رووەوە لایەنێکی جیۆپۆلیتیکی روونتر هەڵدەبژێرێت؟ وانگ هۆیاو: چین ستراتیژێکی هاوسەنگی گەورە پەیڕەو ناکات. ئەوەی چین دەیکات، لە راستیدا، من پێیدەڵێم، بەجیهانیبوونی ئابووری، ستراتیژی ئابوورییە. ئەگەر دەتەوێ باسی ستراتیژێک بکەیت، ئەوا چین پەیڕەوی ستراتیژێکی ئابووریی بەجیهانیبوونی زۆر باش دەکات. بۆ نموونە، چین دەستپێشخەریی پشتێن و رێگەی دەستپێکرد. چین بەڕاستی وەبەرهێنەرێکی گەورەیە لە هەموو وڵاتانی کەنداو و رۆژهەڵاتی نێوەڕاست. چین لووتکەی لەگەڵ وڵاتانی عەرەبی هەبووە و بەم دواییەش باجی گومرگی لەسەر 53 وڵاتی ئەفریقا، بە هەندێک وڵاتی عەرەبیشەوە، لابرد. بۆیە، دەبینیت چین لە بنەڕەتدا پەیڕەوی ستراتیژێکی گەشەپێدانی ئابووری بۆ هەموو وڵاتانی ئەو بەشەی جیهان دەکات. چین بەڕاستی هیچ ستراتیژێکی سەربازیی نییە، هیچ ستراتیژییەکی ئەمنی نییە. ئەگەر بەڕاستی باسی جیۆپۆلیتیک بکەیت، چین نایەوێ ئەو بەشەی جیهان بکەوێتە مەترسییەوە یان تێکبچێت. چین دەیەوێ دابینکردنی وزە لەو بەشەی جیهانەوە بۆ چین پارێزراو و سەقامگیر بێت. پێموانییە لە بەرژەوەندیی چین دا بێت هاوسەنگییەک ببینێت یان لایەنگری لایەنێک بکات دژی ئەوی دیکە. چین بەڕاستی مامەڵەیەکی یەکسان لەگەڵ هەموو وڵاتانی جیهان دەکات و رەنگە هەندێک وڵات پەیوەندییەکی نزیکتریان هەبێت، بەڵام ئەوە لەسەر حیسابی وڵاتانی دیکە نییە. رووداو: ئەگەر جەنگ لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست و ئێران فراوانتر و درێژخایەنتر بێت، کەی و لە کوێ چین بڕیار لەسەر سنووری نێوان دیپلۆماسی و گرتنەبەری هەندێک دەستپێشخەری یان بەشداریی سەربازی یان ئەمنی دەدات؟ وانگ هۆیاو: پێموایە ئەوەی چین دەیکات، بۆ نموونە، دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا، کە هاتە پەکین، لووتکەیەکیان لەگەڵ سەرکردەی چیندا هەبوو. رەنگە هەندێک لێکتێگەیشتن هەبووبن، چونکە هەم ئەمریکا و هەم چین دەیانەوێ ئەم جەنگە کۆتایی بێت. هەروەها دەبینین ئێرانیش دەیەوێ ئەم جەنگە کۆتایی بێت. بۆیە، بەرژەوەندییەکی گەورەی ئەمریکا، ئێران و وڵاتانی عەرەبی هەیە کە هەموویان دەیانەوێ ئەم جەنگە کۆتایی پێبێت. هەندێک کێشەی مێژوویی هەیە، مشتومڕی جیاواز هەیە، بینیمان پاکستانیش بەشداری کرد. بەڵام ئەوەی چین تێیدا بەشدارە، زۆرترین کاریگەریی هەیە، چونکە گەورەترین هێزی ئابوورییە لەم بەشەی جیهاندا، دەزانی، گەورەترین وڵاتی بازرگانییە لەگەڵ هەموو وڵاتانی ئەو بەشەی جیهاندا. بۆیە، ئەگەر چین بڵێت تکایە رابوەستن، پێموایە ئەو جۆرە کارە بەهۆی کاریگەریی ئابووریی چینەوە پشتیوانی دەکرێت. پێویست ناکات چین سەرباز بنێرێت، بەڵام چین زۆر کەرەستە دابین دەکات، چین زۆر پشتیوانی دابین دەکات و چین پشتیوانیی ئابووری لەوێ دابین دەکات. ئەو دراوە بیانییەی لە چینەوە دێت، بەڕاستی پشتیوانی ئەو بەشەی جیهان دەکات. بۆیە، پێموانییە پێویست بکات چین بڵێت ئێمە پشتیوانی دەکەین، ئێمە کاری سەربازی دەکەین، یان شتێک دەکەین. تەنیا دەڵێت، "باشە، تکایە رابوەستن. ئەگینا، بازرگانی زیانی پێدەگات." پێموایە ئەوە پەیامێکی بەهێزە کە چین دەتوانێت بیدات. رووداو: چین بەشداری و گەشەپێدانێکی زۆر باشی لە رووی ئابوورییەوە لەگەڵ ئێران هەیە و هاوبەشێکی ستراتیژیی زۆر باشن. کەواتە، ئەگەر چین هەندێک بەشداریی ئەمنی یان سەربازی نەکات، چۆن دەتوانێت قبووڵی بکات یان بیری لێبکاتەوە کە ببێتە هێزێکی جیهانی؟ ئایا ئەوە کاریگەری لەسەر ئەوە دەبێت کە چین خۆی بە هێزێکی جیهانی ناوببات ئەگەر دەستێوەردان نەکات یان هێزی سەربازی بەکارنەهێنێت؟ وانگ هۆیاو: نەخێر، چین هێزی سەربازی لە ئاستی نێودەوڵەتیدا بەکارناهێنێت، بەڵام چین خۆی توانای بەرگریی زۆر گەورەی هەیە. ئەگەر باسی هێزی سەربازی بکەیت، چین گەورەترین هێزی دەریاییە لە جیهاندا، زیاتر لە هەر وڵاتێکی دیکەی جیهان کەشتی بەرهەم دەهێنێت. پاشان چین ئەم هێزە بەهێزەی دروستکردووە کە ئەگەر هەر بەرژەوەندییەکی چین پێشێل بکرێت، چین بێگومان هێزێکی سەربازیی بەهێزی هەیە کە بەشی ئەوە دەکات بگاتە ئەم دۆخە رێگرە. بۆیە، کاتێک ئەو دۆخە بەرگرییە بەدەستهات، ئەوەی دەمێنێتەوە هێزی ئابوورییە. کەواتە، چین هێزی ئابووریی هەیە کە لەلایەن هێزی سەربازیی چینەوە پشتیوانی دەکرێت. بۆیە، هیچ کەس ناتوانێت لە رووی سەربازییەوە لەگەڵ چین شەڕ بکات، چونکە دەزانن ناتوانن بیبەنەوە، ناتوانن شەڕ بکەن. رکابەریکردنی ئاشتیخوازانە هێزی ئابوورییە. بۆیە، چین هێزێکی ئابووریی زۆر گەورەی هەیە و ئەوە جیاوازییەکی زۆر دروست دەکات، چونکە لە رووی سەربازییەوە پێویستیان پێی نییە، بەڵام لە رووی ئابوورییەوە کاریگەرییەکی زۆر گەورەیان هەیە. پاشان دەگەڕێتەوە بۆ نان و ئاو و بژێوی ژیانی خەڵک، کە بەڕاستی ئەو پرسە سەرەکییەیە کە هەموو حکومەتەکان دەبێت بیری لێبکەنەوە. رووداو: کردارەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بەرامبەر ئێران و رۆژهەڵاتی نێوەڕاست، پێتانوایە بۆ چین ناسەقامگیرکەرە، یان چین وەک دەرفەتێک بۆ فراوانکردنی هەژموونی ئابووری و بەشداریی خۆی دەیبینێت؟ وانگ هۆیاو: نەخێر، پێموایە ناسەقامگیرکەرە. شتەکان چەندین ساڵ بۆ دواوە دەبات. بۆ نموونە، رۆژهەڵاتی نێوەڕاست و وڵاتانی کەنداوی وێران کرد. مەبەستم ئەوەیە، هەموو ئەم ژێرخانە، متمانە، سەرنجڕاکێشی و شوێنی مەبەستی هەموو ئەو وڵاتە عەرەبییانە کەوتوونەتە مەترسییەوە. ئەم جەنگە ئێرانییەکانی پێنج ساڵ لە مێژوودا بۆ دواوە برد. زۆر شت روودەدەن و ئەوەش لە بەرژەوەندیی چیندا نییە. چین دەیەوێ ئەو بەشەی جیهان گەشە بکات بۆ ئەوەی چین بتوانێت بەردەوام بێت لە بازرگانی و بتوانێت پشتێن و رێگە و هەروەها هەموو جۆرە پڕۆژەیەکی چینی پەرەپێبدات. بازرگانیی چین لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاستدا گەشە دەکات. پاشان ئەگەر ئەوە بەڕاستی بکەوێتە مەترسییەوە، چین هیچ بەرژەوەندییەکی لەوێدا نییە. بۆیە، پێموایە لە بەرژەوەندیی چین دایە کە سیستمی ئەو بەشەی جیهان بگەڕێتەوە و هەروەها هەموو دۆخی ئاشتی بەدیبهێنرێت. پاشان ئەگەر ئەوە پێویست بێت، چین دەتوانێت هەموو هەوڵێکی خۆی بدات ببێتە نێوەندگیر و ئاشتیخواز. پێموایە زیاتر و زیاتر خەڵک تێدەگەن، هەموو سەرکردەکانی G7 جگە لە ژاپۆن دێنە چین، ترەمپ دێت. هەموویان لە بنەڕەتدا پێویستیان بە هاوکاریی چینە. بۆیە، پێموایە کاریگەریی چین رۆژانە لە زیادبووندایە و ئێستاش گەورەترین داواکاری بۆ هاوکاریکردن لەلایەن سەرۆک ترەمپەوە هاتووە. رووداو: کەواتە، بە شێوەیەکی واقیعی، باوەڕت وایە چین دەتوانێت ببێتە نێوەندگیرێکی راستەقینەی ئاشتی، یان ئەمە خەیاڵە و زیادەڕەوی تێدا کراوە؟ وانگ هۆیاو: نەخێر، پێموایە بە شێوەیەکی واقیعی چین دەتوانێت، چونکە چین پێشتر ئەوەی کردووە، لە باڵکان، ئێران و سعودییەکان. مەبەستم ئەوەیە، ئەمە یەکەمجار نییە. پاشان دەبێت بڵێم بەهۆی دۆخەکەشەوە، بەهۆی بەرژەوەندییەکانی هەردوو ئێرانییەکان و وڵاتانی عەرەبی و ئەمریکا و ئیسرائیل، هەموویان دەیانەوێ ئەم جەنگە کۆتایی پێبێت. چونکە ئەمریکا، یەکەم شت، دەستی بەستراوە. کۆنگرێس رێگە نادات، مۆڵەتی جەنگ نادات. 60 رۆژی جەنگەکە تەواو بووە، بۆیە ناتوانن بەردەوام بن لە شەڕکردن لەوێ. ئێرانیش زۆر زیانی بەرکەوتووە، رەنگە زۆربەی تەقەمەنییەکانیانی بەکارهێنابێت. ئەوانیش ناتوانن لەو جەنگە بەردەوام بن. هەموویان دەیانەوێ هێور ببنەوە. پاشان ئەگەر بیانەوێ هێور ببنەوە، کوێیە ئەو لایەنە سێیەمەی کە بۆ هەمووان قبووڵکراوە؟ چین ئەو لایەنەیە. بۆیە، پێموانییە پێویستیت بە هەوڵێکی زۆر لە چینەوە هەبێت. ئەوان تەنیا چین وەک هۆکارێکی باش بەکاردەهێنن، وەک قادرمەیەک بۆ هێوربوونەوە، بە رێزەوە دەڵێن، "هەموومان روومان بە چین دا." باشە، سەرۆک ترەمپ داوای لە چین کردووە، وەزیری دەرەوەی ئێران دێتە چین، شای سعودییە تەلەفۆنی بۆ سەرۆک شی کرد، شازادەی ئیمارات سەردانی چین دەکات. باشە، هەمووان دێنە چین، ئینجا باشە با بچینە سەر ئەو سەکۆیە و، با ئارام بینەوە. رووداو: چین چەندە کاریگەر بوو بە تێکچوونی تەنگەی هورمز؟ سەرەڕای ئەوەی چین بەرەو وزەی نوێبووەوە دەچێت و هەوڵی وزەی پاک دەدات. چین چەند کاریگەر بووە؟ وانگ هۆیاو: پێموایە چین بێگومان کاریگەریی لەسەر دەبێت. چونکە هەرچەندە 50٪-60٪ی وزەی چین ئێستا وزەی نوێبووەوەیە و چین یەدەگێکی گەورەشی هەیە، هەروەها چین بەدیلی دیکەشی هەیە بۆ کڕین لە رووسیا، ئاسیای ناوەڕاست، یان وڵاتانی دیکە. چین دەتوانێت ئەم جۆرە قەیرانە باشتر لە هەر وڵاتێکی دیکە بەڕێوەببات، چونکە چین ماوەیەکی زۆرە بە وزەی سەوز خۆی بۆ ئەمە ئامادە کردووە. دەبینیت زۆربەی ئەو ئۆتۆمبێلانەی لە پەکینن بە وزەی کارەبا کاردەکەن. چین گەورەترین بەرهەمهێنەری وزەی کارەبایە لە جیهاندا، 2.5 هێندەی ئەمریکا و 3 هێندەی ئەوروپا. بۆیە، چین لە رووی وزەی کارەباوە بەڕاستی باشە. بەڵام بێگومان هێشتا چین پێویستی بە نەوت و هەموو شتەکانی دیکەی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست هەیە. تەنیا کەمتر لەوانی دیکە کاریگەریی لەسەر دەبێت. بەڵام پێموایە گوشارەکە زیاد دەکات. ژاپۆن 90٪ی لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاستەوە پێویستە، وڵاتانی ASEAN، کۆریای باشوور، ئاسیای ناوەڕاست و پاشان وڵاتانی ئەوروپاش بە تووندی پێویستیان پێیەتی. پێموایە مەنجەڵی هەڵمەکە دەکوڵێت و زوو یان درەنگ دەتەقێتەوە. بۆیە پێموایە کاتی ئەوە هاتووە کە ئەمریکا، ئێران و هەموو وڵاتانی عەرەبی و چین رێگەیەک بۆ هێورکردنەوەی دۆخەکە بدۆزنەوە. رووداو: چین وەبەرهێنانی لە عێراق پەرەپێداوە و گەشەی پێداوە. چین چۆن پەیوەندیی نێوان حکومەتی هەرێمی کوردستان و عێراق دەبینێت؟ وانگ هۆیاو: چین سیاسەتێکی هەیە کە دەستێوەردان لە کاروباری نێوخۆییدا ناکات. چین حەز ناکات وڵاتانی دیکە دەستێوەردان لە کاروباری نێوخۆیی چین بکەن و، لە بەرامبەریشدا چین دەستێوەردان لە کاروباری نێوخۆیی وڵاتانی دیکە ناکات. بۆیە، بەڕاستی هیوای بە حکومەتی ناوخۆیی، دەسەڵاتی ناوخۆیی و هێزە سیاسییە ناوخۆییەکان هەیە بۆ ئەوەی کارەکان رێکبخەن. بەڵام بێگومان، چین هێڵێکی سووری هەیە کە ناتوانیت دەسەڵات خراپ بەکاربهێنیت، ناتوانیت خەڵک بکوژیت، جەنگی ناوخۆیی هەبێت، شتی لەو جۆرە. پێموایە لەو رووەوە چین حەز دەکات چارەسەرێکی ئاشتیخوازانە ببینێت. ئەگەر روونەدات، چین هەمیشە حەز دەکات لە نەتەوە یەکگرتووەکان یان ئەنجوومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان گفتوگۆ بکات، بەڵام چین پشتیوانی لایەنێک ناکات دژی ئەوی دیکە. پێموانییە چین لە رابردوودا ئەوەی بەکارهێنابێت. رووداو: کەواتە ئایا چین حکومەتی هەرێمی کوردستان وەک هاوبەشێکی ستراتیژیی ئابووری دەبینێت یان وەک بەشێکی سەرەکیی عێراق؟ وانگ هۆیاو: من شارەزای ئەو بابەتە نیم، بەڵام هەستدەکەم کە چین ناچێتە نێو دەستێوەردان لە کاروباری نێوخۆیی. چین هەمیشە کاتێک مامەڵە لەگەڵ وڵاتێک دەکات، وەک یەک پارچە مامەڵەی لەگەڵ دەکات. هەمیشە دەتوانن لەگەڵ حکومەتی ناوەندی کاربکەن، دەشتوانن لەگەڵ حکومەتی نێوخۆیی کاربکەن. ئەوە کردەوەی بازرگانیی چین بووە بە درێژایی ئەم ساڵانە. تەنانەت لە ئەمریکاش، دەتوانن لەگەڵ حکومەتی فیدراڵی کاربکەن، دەشتوانن لەگەڵ حکومەتەکانی ویلایەتەکان کاربکەن. لە ئەوروپاش هەمان شت هەبووە. بۆیە پێموایە ئەگەر شەرعی بێت، ئەگەر لە ئاستی نێودەوڵەتیدا دانپێدانراو بێت، نابینم بۆچی چین هاوکاری نەکات. هیچ کێشەیەک لەوێدا نابینم. رووداو: کەواتە، چین چەندە نیگەرانە لەبارەی دۆخی هەرێمی کوردستان سەبارەت بە پڕۆژەکانی دەستپێشخەریی پشتێن و رێگە؟ وانگ هۆیاو: دەستپێشخەریی پشتێن و رێگە نزیکەی 12-13 ساڵ لەمەوبەر راگەیەندرا. زۆر باش بەڕێوەچووە. تاوەکو ئێستا، زیاتر لە 1 تریلیۆن دۆلاری ئەمریکی وەبەرهێنانی تێدا کراوە، زیاتر لە 3,000 پڕۆژە دروستکراون و بێگومان دەستپێشخەرییەکەش، ناڵێم بێکەموکوڕییە، هێشتا هەندێکجاریش کێشەی هەیە، بەڵام بە بەراورد لەگەڵ چارەسەرەکەدا، بەڕاستی نایابە. بەڕاستی من شارەزای دۆخی نێوخۆیی ئەو پڕۆژە تایبەتانە نیم، بەڵام بە گشتی پێموایە پڕۆژەکانی پشتێن و رێگە باش دەڕۆن و لەلایەن هەموو ئەو وڵاتە ناوخۆییانەوە پێشوازییان لێدەکرێت. چونکە ئەوە تاکە ژێرخانی ئابوورییە کە چین بۆ پشتیوانیکردنی گەشەپێدانی نێوخۆیی دابینی دەکات. هەروەها ئەزموونی چین زۆر بەسوودە. ئەگەر دەتەوێ دەوڵەمەند بیت، سەرەتا رێگەکان دروست بکە. پاشان پێموایە، تۆماری کارەکانی چین دەریدەخات کە چین لە ئەفریقا، رۆژهەڵاتی نێوەڕاست، ئەمریکای لاتین و ئاسیای ناوەڕاست کاری باشی کردووە. بە گشتی، گوێم لە زۆر شتی خراپ نەبووە لەسەر ئەوە. رووداو: زۆربەی پڕۆژەکانی وەبەرهێنانی چین لە چوارچێوەی پڕۆژەکانی دەستپێشخەریی پشتێن و رێگە لە ناوەڕاست و باشووری عێراق جێبەجێ دەکرێن، نەک لە هەرێمی کوردستان. بۆچی؟ وانگ هۆیاو: من شارەزای ئەو وردەکارییانە و دابەشبوونی پڕۆژەکان بەسەر وڵاتاندا نیم. تۆ زۆر پرسیار دەکەیت کە من بەڕاستی شارەزاییم تێدا نییە، بۆیە ناتوانم بڵێم بۆچی جیاوازی هەیە، چونکە من تەنیا پێموایە ئەگەر حکومەتێکی شەرعی بێت، پڕۆژەیەکی شەرعی بێت و بە گشتی بۆ بەرژەوەندیی کۆمەڵگەی نێوخۆیی و خەڵک بێت، چین هەمیشە ئامادەیە یارمەتی بدات. بەڵام من شارەزاییم لەو پرسە سیاسییانەی کە باسیان دەکەیت نییە. رووداو: ئایا چین ئارەزووی مامەڵەکردن لەگەڵ وڵاتان یان هەرێمە نادەوڵەتییەکان دەکات، یان چین پابەندە بە دیپلۆماسیی دەوڵەت-بۆ-دەوڵەت؟ وانگ هۆیاو: پێموایە بە زۆری چین پابەندی پەیوەندییەکانی دەوڵەت-بۆ-دەوڵەتە. مەبەستم ئەوەیە ئەگەر حکومەتێکی نێوخۆیی هەبێت کە لەلایەن حکومەتی فیدراڵی یان حکومەتی ناوەندییەوە دانپێدانەنراوە، رەنگە چین زۆر خۆی لەوەدا تێوەنەگلێنێت. دەبێت بڵێم ئەو 184 وڵاتەی دان بە چیندا دەنێن، پەیوەندیی دیپلۆماسییان هەیە. ئەوە بنەمای بنەڕەتییە کە پەیوەندییە دووقۆڵییەکانیان لەسەر بەڕێوەدەچن. دەبێت رێز لەو پەیوەندییە دووقۆڵییانە بگیرێت. رووداو: ئایا رۆژهەڵاتی نێوەڕاست وەک گۆڕەپانێکی نوێ بۆ رکابەریی چین و ئەمریکا دەبینن؟ وانگ هۆیاو: نەخێر، پێموانییە. هیچ هۆکارێک نییە بۆ ئەوەی چین لەوێ رکابەری بکات، چونکە چین هەموو هاوکارییە ئابوورییەکان دەکات. ئەمریکا دەتوانێت هەرچی بیەوێت بیکات و ئەوە لەسەر بنەمای شایستەیی و بەرژەوەندی دەبێت، هەرکەسێک بتوانێت سوود لە بەرژەوەندیی ئەم هاوکارییە وەربگرێت. پێویست ناکات وڵاتانی رۆژهەڵاتی نێوەڕاست لایەنێک هەڵبژێرن. دەبێت بابەت بە بابەت بێت. هەرکەسێک بتوانێت بەرژەوەندییەکی باش دابین بکات، ئەوا لەگەڵ ئەو هاوبەشە کاردەکەن کە هەڵیدەبژێرن. رووداو: ئایا چین دەتوانێت پڕۆژە و گەشەپێدانەکانی لە ناوچەکەدا فراوان بکات بەبێ ئەوەی بکەوێتە ژێر باری هەڕەشە یان کێشە ئەمنییەکانی کە ئەمریکا لە ناوچەکەدا رووبەڕووی بووەتەوە؟ ئایا چین دەتوانێت لەوە رزگاری بێت و بە سەرکەوتوویی کاری ئابووری بکات بەبێ ئەوەی هیچ کێشەیەکی ئەمنی بۆ دروست ببێت وەکو ئەمریکا؟ وانگ هۆیاو: دڵنیام چین دەتوانێت. دۆخی ئێستا تێکچووە. بێگومان، چین زۆر نیگەرانە و حەز دەکات نێوەندگیری بکات. هەر بۆیە دەبینیت زۆر پەیوەندیی تەلەفۆنی دەکرێت و باڵیۆز جای وەکو نێردەیەک لەنێوان ئەو وڵاتانەدا هاتوچۆ دەکات. ئێمە نامانەوێت ئەوە رووبدات، بەڵام ئەگەر رووبدات، چین حەز دەکات هەوڵبدات بۆ برەودان بە ئاشتی و گفتوگۆ. ئەگەر بۆ ماوەیەکی زۆر رووبدات، دەبێت رێگەیەک هەبێت بۆ چارەسەرکردنی. هەر بۆیەش ئەم سەردانەی ترەمپمان هەبوو. دڵنیام چین بیروڕا لەگەڵ ئەمریکا دەگۆڕێتەوە سەبارەت بەوەی چۆن بیردەکەنەوە. بۆیە ئەگەر هەموو وڵاتە گەورەکان پێکەوە کاربکەن، رەنگە بتوانین کارەکان بۆ وڵاتە نێوخۆییەکان ئاسانتر بکەین بۆ پاراستنی ئاشتی. رووداو: ئایا چین سوود لە بوونی ئەمریکا لە ناوچەکەدا وەردەگرێت و لەهەمان کاتدا چین سوود لەم ئاشتی یان ئاسایشە وەردەگرێت و پڕۆژە ئابوورییە ستراتیژییەکانی پەرەپێدەدات؟ وانگ هۆیاو: نەخێر، پێموانییە چین سوود لە سوپای ئەمریکا وەربگرێت، چونکە ناتۆ لە ئەوروپایە، چین سوودی لێوەرناگرێت و دەبێت هەندێک بنکەی سەربازی لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست هەبێت، چین سوود لەوەش وەرناگرێت، چونکە چین سوود لە هاوکاریی ئابووری لەگەڵ ئەو وڵاتانە وەردەگرێت. رەنگە ئەمریکا زیادەڕەوی لە ئاسایش یان هەژموونی سەربازیدا بکات؛ چین تەنیا هاوکاریی ئابووری دەکات. بۆیە، جیاوازییەکی گەورە هەیە لەنێوان ئەو رێبازەی ئەمریکا گرتوویەتیەبەر و ئەوەی چین دەیکات. رووداو: ئەگەر چین بیەوێت لە ئاستی جیهانیدا پێشەنگ بێت و، هیچ ئۆپەراسیۆنێکی ئەمنی و سەربازیی لە ناوچەکەدا جێبەجێ نەکات، کەواتە چین چۆن دەتوانێت ئەوە بکات؟ وانگ هۆیاو: نەخێر، چین دەتوانێت، چونکە چین دەیەوێت خۆی لەوە بپارێزێت کە ئەگەر ئەم وڵاتە بەهێزتر بێت، ئەوا لە رووی سەربازییەوە مامەڵەی لەگەڵدا دەکەیت یان لە شوێنێکی دیکە جەنگ روودەدات. ئەو رێباز و رابردووەی کۆلۆنیالی یان ئیمپریالی، چیتر لەلایەن چینەوە پەیڕەو ناکرێت. چین باوەڕی بە سەروەری، یەکپارچەیی خاک و هاوکاریی ئاشتیخوازانە هەیە و دەبێت لەسەر رەزامەندیی هەردوولا بێت. ئەوە هێزی بازاڕە. ئەگەر پێکەوە کاربکەین، دەبێت لەسەر مەرجەکانی بازاڕ بێت و لەلایەن هەردوو لایەنەوە قبووڵکراو بێت. چین هەرگیز هیچ ویستێکی بەهێز نەسەپاندووە و هێزی سەربازی بۆ ئەوە بەکارنەهێناوە. بۆیە، نابینیت ئەوە لە چین رووبدات. هەموو ئەو رێککەوتن و هاوکارییانە بەڕاستی لەسەر خواستی هەردوو لایەنە و هەندێکجار لەسەر داوای ئەو وڵاتانەیە. رووداو: ئایا چین بەڕاستی ئامادەیە بۆ ئاشتی خۆی بخاتە مەترسییەوە یان تەنیا نیگەرانی پڕۆژە ئابوورییەکانیەتی؟ وانگ هۆیاو: نەخێر، چین هێزێکی گەورەی جیهانییە بۆ ئاشتی. هەر بۆیە دەبینیت هەموو ئەو سەرکردە رۆژئاواییانە دێنە چین. پاشان دەبینیت هەموو ئەو سەرکردە عەرەبانە و تەنانەت سەرکردەکانی ئێرانیش دێنە چین. ئەگەر چین بەڕاستی هێزێکی گەورە نەبێت، بۆچی خۆیان ماندوو دەکەن و دێن؟ تەنانەت سەرۆک ترەمپیش خۆی دێتە ئێرە. کاریگەریی چین رۆژ بە رۆژ و ساڵ بە ساڵ لە گەشەکردندایە. بەڵام ئەو کاریگەرییە بە زۆری لە هێزی ئابووریی چینەوە سەرچاوەی گرتووە، نەک هێزی سەربازی. هەرچەندە ئەو هێزی سەربازییەی چین هەیەتی، بەشی ئەوە دەکات هەر جووڵەیەک دژی چین رابگرێت. چین بە توانای بەرگریی خۆی پارێزراوە. بەڵام پاشان، لە رووی ئابوورییەوە چین زۆر بەهێزترە، زۆر بەتواناترە و دەتوانێت هاوکاریی زیاتر لە گۆڕەپانی جیهانیدا بکات. رووداو: لە یەک رستەدا، ئامانجی کۆتایی چین لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست چییە؟ وانگ هۆیاو: پێموانییە چین هیچ ئامانجێکی کۆتایی تایبەتی هەبێت. چین مامەڵەیەکی یەکسان لەگەڵ هەموو بەشێکی ناوچەکە دەکات. چین دەیەوێت بە ئاشتی لەگەڵ هەموو وڵاتانی جیهان پێکەوە بژی، ئێمە لە گوندێکی جیهانیدا دەژین. 190 وڵات ئێستا لەسەر 193 بەلەمەن. ئێمە لە راستیدا لە زەریایەکی گەورەداین. ئێمە 193 کابینەین. هەموومان لەسەر یەک بەلەمین. بۆیە، دەبێت بەڕاستی ئاگاداری یەکتر بین و یەکتر بپارێزین. ئەوە فەلسەفەی چینە. وەکو لە گوتە چینییەکاندا هاتووە، ئێوەش لە هەمان بەلەمدا دەژین. دەبێت بەڕاستی پشتیوانی یەکتر بکەن. پێموایە رەنگە ئەوە ئەو شێوازە بێت کە چین جیهانی پێدەبینێت. ئێمە هەموومان لەژێر ئاسماندا، یەک خێزانین. هیچ ناوچەیەک بە تایبەتی جیا ناکاتەوە. چین مامەڵەیەکی یەکسان لەگەڵ هەموواندا دەکات. رووداو: زۆر سوپاس، بەڕێز وانگ، بۆ کاتەکەت. سوپاس. وانگ هۆیاو: سوپاس.
هەڤپەیڤین05-06-2026باربارا لیف بۆ رووداو: هەنگاوەکانی سەرۆکوەزیرانی عێراق بۆ چەککردنی میلیشیاکان پێویستن
.jpg&w=3840&q=75)