رووداو دیجیتاڵ
باڵیۆزی ئۆکراینا لە عێراق رایدەگەیێنێت، وڵاتەکەی بڕیاری داوە کۆنسووڵخانەی گشتی لە هەولێر بکاتەوە و هەموو ئامادەکارییەکی کردارییان تەواو کردووە، بەڵام چاوەڕێی رەزامەندیی کۆتایی حکومەتی عێراق دەکەن. ئاشکراشی دەکات کە پێنج هاووڵاتیی عێراقی وەک دیلی جەنگ لە زیندانەکانی ئۆکراینادان و هیچ کوردێکیان تێدا نییە.
ئیڤان دۆڤهانیچ، باڵیۆزی ئۆکراینا لە عێراق لە هەڤپەیڤینێکی تایبەتدا لەگەڵ تۆڕی میدیایی رووداو رایگەیاند، ئۆکراینا ئامادەیە ئەزموون و شارەزایی خۆی لە بواری پاراستنی دامەزراوە مەدەنییەکان، وێستگەکانی کارەبا و کێڵگە نەوتییەکان لە هێرشی درۆن، بەبێ هیچ کۆت و مەرجێک لەگەڵ هەرێمی کوردستان و عێراق هاوبەشی پێبکات.
پێنج دیلی عێراقی لە ئۆکراینان و هیچ کامیان کورد نین
لەبارەی دەنگۆی بەشداریکردنی هاووڵاتییانی عێراق و هەرێمی کوردستان لە جەنگی نێوان رووسیا و ئۆکراینا، ئیڤان دۆڤهانیچ بە رووداوی گوت، بەپێی راپۆرتی میدیا رۆژئاواییەکان لە ساڵی 2022ـەوە تاوەکو 2025 نزیکەی 5,000 هاووڵاتیی عێراقی لەلایەن رووسیاوە بۆ نێو ریزەکانی سوپاکەی چەکدار کراون. گوتیشی، حکومەتی عێراق زۆر بەکارایی رووبەڕووی ئەو تۆڕانە بووەتەوە و لە نەجەف سزای زیندانیی هەتاهەتایی بەسەر یەکێک لە تۆمەتبارەکاندا سەپێندراوە.
باڵیۆزی ئۆکراینا پشتڕاستی کردەوە، ئێستا پێنج هاووڵاتیی عێراقی وەک دیلی جەنگ لای ئەوان دەستبەسەرن و گوتی: "هیچ کوردێکیان تێدا نییە و خەڵکی ناوچەکانی دیکەی عێراقن. ئێمە ئامادەین راستەوخۆ رادەستی عێراقیان بکەینەوە، بەو مەرجەی لەلایەن رووسیاوە بخرێنە نێو لیستی گۆڕینەوەی دیلەکان و لە بەرامبەردا پێنج دیلی ئۆکراینی وەربگرینەوە." هۆشدارییشی دایە گەنجانی عێراق کە باوەڕ بە بەڵێنی کار، خوێندن و پارەی تۆڕەکانی بەسەربازکردنی رووسیا نەکەن، چونکە "ئەوە بلیتێکی یەک سەرەیە و گەڕانەوەی تێدا نییە."
هاوبەشیکردنی ئەزموونی دژەدرۆن لەگەڵ هەرێمی کوردستان
باڵیۆزی ئۆکراینا ئاماژەی بەوە کرد، لە سەردانەکەیدا بۆ هەولێر و کۆبوونەوەی لەگەڵ پارێزگاری هەولێر، هاوسۆزیی خۆی بۆ هەرێمی کوردستان دەربڕیوە بەرامبەر ئەو هێرشە درۆنییانەی کرانە سەر هەولێر. دۆڤهانیچ گوتی: "ئامادەین شارەزایی خۆمان لە بەشی مەدەنیدا بەبێ هیچ مەرجێک ببەخشینە عێراق و هەرێمی کوردستان؛ لەوانە سیستمی پێشکەوتووی ئاگادارکردنەوە لە رێگەی ئەپڵیکەیشنی مۆبایل، شێوازی دابەشکردنی یەکەکانی بەرهەمهێنانی کارەبا بۆ ئەوەی بەئاسانی لەنێونەبرێن، هەروەها بەکارهێنانی تۆڕ و دیواری کۆنکرێتیی تایبەت کە بە تێچوویەکی زۆر کەم دامەزراوە هەستیارەکان لە درۆن و پارچەی تەقەمەنی دەپارێزن."
سەبارەت بە پێشکەوتنی تەکنەلۆژیای سەربازیی رووسیاش، باڵیۆزی ئۆکراینا ئاشکرای کرد کە رووسیا ئێستا لە کارگەکانی شاری یەلابووگا لە تەتەرستان مانگانە 3,000 درۆنی جۆری شاهیدی پەرەپێدراو بەرهەمدەهێنێت، بە بزوێنەری جێت کار دەکەن و خێراییەکەیان زۆر زیادیکردووە، بە جۆرێک چیدیکە بە چەکی سووکی وەک کڵاشینکۆڤ ناخرێنە خوارەوە.
کردنەوەی کۆنسووڵخانەی ئۆکراینا لە هەولێر و ئاڵوگۆڕی بازرگانی
سەبارەت بە پەیوەندییەکانی نێوان هەولێر و کیێڤ، باڵیۆزی ئۆکراینا رایگەیاند، لە سەرانسەری عێراقدا نزیکەی 700 هاووڵاتیی ئۆکراینی دەژین و 400 کەسیان لە هەرێمی کوردستانن (زۆربەیان لە هەولێر و سلێمانین)، کە وەک ئەندازیار و پسپۆڕی تەکنەلۆژی کار دەکەن یان لە رێگەی هاوسەرگیرییەوە نیشتەجێ بوون؛ لە بەرامبەریشدا نزیکەی 2,000 کورد لە ئۆکراینا دەژین.
ئیڤان دۆڤهانیچ هەرێمی کوردستانی بە "ناوچەیەکی سەقامگیر لەنێو ژینگەیەکی ناسەقامگیر و دەروازەیەکی گرنگی بازرگانی" ناوبرد و گوتی: "حکومەتی ئۆکراینا بڕیاری داوە کۆنسووڵخانەی گشتی لە هەولێر بکاتەوە، شوێنی نووسینگە و ستافەکەشمان دیاری کردووە؛ وەزارەتی دەرەوەی عێراق پشتگیریی هەنگاوەکە دەکات و تەنیا چاوەڕێی رەزامەندیی کۆتایی حکومەتی فیدراڵین لە بەغدا."
بە گوتەی باڵیۆزی ئۆکراینا، پێش جەنگی ساڵی 2022 قەبارەی ئاڵوگۆڕی بازرگانیی نێوان ئۆکراینا و عێراق نزیکەی 700 ملیۆن دۆلار بووە؛ هەرچەندە لە سەرەتای جەنگەکەدا بۆ سێ هێندە دابەزی، بەڵام لە دوو ساڵی رابردوودا دووبارە گەشەی کردووەتەوە و پێشبینی دەکرێت ئەمساڵ بگاتەوە نزیکەی 400 ملیۆن دۆلار، کە بەشێکی سەرەکیی لە رێگەی بازرگانانی هەرێمی کوردستانەوەیە.
دەقی هەڤپەیڤین
رووداو: زۆر سوپاس کە لێرە لەگەڵمانیت.
ئیڤان دۆڤهانیچ: سوپاس بۆ بانگهێشتەکەتان و سوپاستان دەکەم. بەڕاستی خۆشحاڵم کە لێرەم.
رووداو: زۆر بەخێربێیت. سەرەتا دەمانەوێت بزانین، کەی جەنگی نێوان رووسیا و ئۆکراینا کۆتایی دێت؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: نازانم، کەسیش نازانێت؛ چونکە وەڵامەکە نە لە کیێڤە، نە لە واشنتنە، نە لە هەولێر و نە لە بەغدایە. وەڵامی ئەم پرسیارە لە مۆسکۆیە.
رووداو: باشە، ئەی هیچ هەوڵێک بۆ گەیشتن بە رێککەوتن هەبووە، بەتایبەتیش هەوڵەکانی ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ بۆ گەیشتن بە رێککەوتن لەنێوان رووسیا و ئۆکراینا؟ ئەم بەرەوپێشچوونە چۆن دەبینیت؟ ئایا گەشبینیت؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: پێش هەموو شتێک، دەمەوێت سوپاسی خۆمان ئاراستەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بکەم، وەک هاوبەشی ستراتیژیمان و بەتایبەتیش بۆ سەرۆک ترەمپ لەبەرامبەر هەوڵەکانی، چونکە ئەو بەردەوام هەوڵدەدات بە جۆرێک لە جۆرەکان ئەم جەنگە رابگرێت، یان لانیکەم چەند ئاگربەستێک رێکبخات. دەشتوانم جەخت لەوە بکەمەوە، کە ئۆکراینا هەموو جارێک بەم پێشنیازانە رازی دەبێت. سەبارەت بەم پێشنیازانە، بەردەوام سەرۆکمان رایدەگەیێنێت کە ئێمە ئامادەین دەست بە ئاگربەست بکەین، بەڵام دوایین نموونەم لەبیرە کاتێک ئەوەی پێی دەگوترا ئاگربەستی وزە لەلایەن ئەمریکاوە راگەیێندرا؛ سەرۆک زێلێنسکی رازی بوو، بەڵام هەر لەو شەوەدا، تەنیا لە یەک شەودا، رووسیا بە هەڵدانی 16 مووشەکی بالیستی و زیاتر لە 200 درۆن بۆ سەر ئۆکراینا وەڵامی ئەو پێشنیازانەی دایەوە. دەرەنجامەکەش ئەوە بوو کە بەیانییەکەی زیاتر لە نیو ملیۆن خێزانی ئۆکراینی بێ کارەبا مانەوە.
رووداو: کەواتە پێتوایە بۆچی ترەمپ تاوەکو ئێستا لە گەیشتن بە رێککەوتن یان لە نێوەندگیریی نێوان هەردوو لادا سەرکەوتوو نەبووە؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: دەزانیت، ئێمە لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا هاوبەشین و هاوبەشەکانیش هەندێک جار ناکۆک دەبن. ئەوە شتێکی تەواو ئاساییە، بەڵام ئێمە بە راشکاوی تاوتوێی هەموو جیاوازییەکانمان دەکەین. لە هەمان کاتدا، دەبێت لەوە تێبگەین کە لەم دۆخەدا تەنیا یەک لایەن دەستدرێژیکارە و دەشزانین کێ دەستدرێژیکارەکەیە.
رووداو: هەڵبژاردنەکان راگیراون و لە ئۆکراینا ئەنجام نادرێن. ئایا ئەمە بەو واتایە دێت کە پەرەسەندنی گرژییەکان لە جەنگەکەدا زیادی کردووە و هەر لەبەر ئەوەشە پرۆسەی هەڵبژاردنتان لە وڵاتەکەتاندا راگرتووە؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: مەبەستت هەڵبژاردنەکانە؟ بەپێی یاساکانی ئێمە، ئەنجامدانی هەڵبژاردن لە کاتی جەنگدا تەواو مەحاڵە. لە کاتی جەنگدا، نەک تەنیا لە ئۆکراینا، بەڵکو لە زۆربەی وڵاتانی ئەورووپاش هەمان یاسا هەیە، کە ئەمەش جێگەی تێگەیشتنە. پێویستمان بە ماوەیەک لە کاتی ئاشتی هەیە بۆ ئەوەی هەڵبژاردنێکی ئاسایی ئەنجام بدەین. لە هەمان کاتدا، سەرۆک زێلێنسکی بەم دواییانە رایگەیاند کە ئێمە ئامادەین هەموو هەڵبژاردنەکان، هەڵبژاردنە پێویستەکان و تەنانەت هەڵبژاردنی سەرۆکایەتیش ئەنجام بدەین، ئەگەر لانیکەم 60 رۆژ ئاشتی و سەقامگیریمان هەبێت. ئێمە ئامادەین هەر هەڵبژاردنێک بێت ئەنجامی بدەین. بەڵام لە هەمان کاتدا دەمەوێت جەخت لەوە بکەمەوە، کە تەنانەت لە کاتی جەنگیشدا، لە ئۆکراینا هەموو دامەزراوە دیموکراسییەکان کار دەکەن. ئێمە پەرلەمانێکی کارامان هەیە، هەروەها خۆبەڕێوەبەریی خۆجێیی و میدیای ئازادمان هەیە، کە ئەوە شتێکە هەرگیز لە رووسیادا نایبینین.
رووداو: پێتوایە ئەنجامدانی هەڵبژاردن لە کاتی جەنگدا ئاڵنگاری بێت؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: بێگومان ئاڵنگارییە، بەڵام پرسی هەڵبژاردن لە ئۆکراینا جۆرێکە لە گومان و قسەوباس؛ چونکە من تەواو دڵنیام کە دەکرێت لەو خاکەی ئۆکراینادا کە لەژێر کۆنترۆڵی حکومەتی ئۆکراینادایە هەڵبژاردن ئەنجام بدرێت، کە بێگومان بچووکترە لەو خاکەی لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی دانی پێدا نراوە، بە کرایمیا، دۆنێتسک و ناوچەکانی دیکەی رۆژهەڵاتیشەوە کە لەلایەن رووسیاوە داگیرکراون. بەڵام لە رووی تەکنیکیشەوە ئەمە دەکرێت، بەڵام ئەنجامەکەی دووژمنەکانمان نائومێد دەکات.
رووداو: مەبەستت چییە؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: دەیبینیت. ئەگەر هەڵبژاردن بکرێت، لە ئەنجامەکەیدا ئەگەر ئەوان چاوەڕێی ئەوە بکەن ئۆکراینییەکان سەرۆکێک هەڵبژێرن کە خۆی رادەستی رووسیا بکات، ئەوە راست نییە. هەرگیز، ئۆکراینا هەرگیز خۆی بەدەستەوە نادات.
رووداو: کەواتە پێتوایە رەنگە سەرکردایەتییەکە نەگۆڕێت، یان هەڵبژاردنەکە کاریگەریی لەسەر ئەم سەرکردایەتییەی ئێستا نەبێت؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: بەڵێ، دەکرێت بگۆڕدرێت؛ بەڵام سەرکردەی داهاتووی ئۆکراینا رەنگە بۆ رووسیا لەمەی ئێستاش خراپتر بێت.
رووداو: تەنانەت ئەگەر پێتوابێت هەڵبژاردن گۆڕانکارییش دروست دەکات، پێتوانییە کە هێشتا رادەستکردنی دەسەڵات لەم کاتە هەستیارەدا قورس دەبێت؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: نەخێر. ئۆکراینا سەرەڕای رووسیا، ئەزموونی گۆڕینی دەسەڵاتی بۆ چەندین جار هەیە. بەراورد بە رووسیا، رووسیا هیچ ئەزموونێکی لە گۆڕینی دەسەڵاتدا نییە. ئێمە لە ماوەی 30 ساڵی رابردوودا چەند سەرۆکمان هەبووە؟ هەشت؟ لەبیرم نییە. هەموو هەڵبژاردنێکیش زۆر چارەنووسساز بووە و رکابەرە نوێیەکەی سەرۆکی پێشوو هاتووەتە سەر دەسەڵات. بەڵام شارستانییەت بردییەوە و دیموکراسی سەرکەوت، بۆیە سەرۆکێکی نوێمان هەبوو کە لەسەر ئاستی نیشتمانی دانی پێدانرابوو. بەڵام دەمەوێت جارێکی دیکە جەخت لەوە بکەمەوە کە هەموو ئەو داواکارییانەی لە ئۆکراینا دەکرێن بۆ ئەنجامدانی هەڵبژاردن لە کاتی جەنگدا، جۆرێکە لە گومان و بانگەشە.
رووداو: لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکاندا دەبینین و هەندێک جاریش لێرە و لەوێ دەیبیستین، کە زۆربەی کات بەبێ پشتڕاستکردنەوەی تەواوەوە، گوایە هاووڵاتییانی بیانی دەجەنگن، چ لەنێو سوپای رووسیا بێت یان تەنانەت لەنێو سوپای ئۆکرایناشدا وەک خۆبەخش، یان هەندێکیان بە رێگەی دیکە چەکدار کراون. راپۆرتیش هەبووە کە تەنانەت خەڵکی کورد لەم هەرێمەوە یان خەڵکی عێراق لە عێراقەوە لە رێگەی ئەم گرووپانەوە رۆیشتوون بۆ ئەوەی لە جەنگەکەدا شەڕ بکەن، جا لە هەر لایەک بێت. وەک باڵیۆزخانەی ئۆکراینا لە عێراق، هیچ ئامارێکی خەڵکی عێراق و کوردتان لەلایە، یان دەتوانن پشتڕاستی بکەنەوە کە ئایا هیچ هاووڵاتییەکی عێراقی یان کورد ئێستا لەم جەنگەدا دەجەنگن؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: دەتوانم تەنیا شتێکت پێ بڵێم. بێگومان ئەم پرسە یەکێکە لە کارە لەپێشینەکانمان. ئێمە بە بایەخێکی زۆرەوە چاودێریی چالاکییەکانی حکومەتی عێراق دەکەین و لەگەڵ حکومەتی عێراق لە پەیوەندیداین؛ چونکە کاتێک بۆ یەکەمجار بیستمان هەندێک عێراقی چەکدار دەکرێن و لەگەڵ رووسەکان لەنێو سوپای رووسیادا دژی ئۆکراینا دەجەنگن، بێگومان پرسیارمان ئاراستەی حکومەت کرد و دەتوانم بڵێم حکومەتی عێراق زۆر زۆر بەکارایی دەستی بە هەنگاونان کرد. کەواتە دۆخەکە بەپێی سەرچاوە رۆژئاواییەکان و میدیای رۆژئاوایی بەو جۆرەیە کە لە ساڵی 2022ـەوە تاوەکو 2025، نزیکەی 5,000 عێراقی لەلایەن رووسەکانەوە بۆ نێو سوپاکەیان چەکدار کراون. من ژمارە وردەکە نازانم، تەنیا باسی ئەوە دەکەم کە لە میدیای رۆژئاواییدا بینیومە. لە رێگەی حکومەتی عێراقەوە دەزانم کە ئەوان لێکۆڵینەوەیان لەم کێشەیە کردووە. تۆڕەکانی بەسەربازکردنیان ئاشکرا کرد و هەندێک کەسیش دەستگیرکران. تەنانەت لە نەجەف بڕیارێکی دادگاش هەبوو کە یەکێکیان سزای زیندانیی هەتاهەتایی بەسەردا سەپێندرا. هێندەی من بزانم چەند مانگێک لەمەوبەر لە وەزارەتی دەرەوە بیستم کە ئێستا هیچ چالاکییەکی رووسیا بۆ چەکدارکردنی خەڵک لەنێو خاکی عێراقدا نەماوە، کە خۆشحاڵم بە بیستنی ئەوە. دەمەوێت جەخت لەوە بکەمەوە کە ئۆکراینا هەرگیز هاووڵاتییانی عێراقی چەکدار نەکردووە بۆ ئەوەی گەشت بکەن. ئێمە سیستمێکی دیکەی نێودەوڵەتیمان هەیە...
رووداو: بەڵێ، باسی ئەوە دەکەین، بەڵام پێش ئەوە، هەندێک رووداو هەبوون کە هاووڵاتییانی بیانی هەندێک جار دەکەونە نێو زیندانەکانی ئۆکرایناوە.
ئیڤان دۆڤهانیچ: بەڵێ، سەبارەت بە دیلەکان.
رووداو: کەواتە ئایا ئێوە ئامادەن، بۆ نموونە ئەگەر ئێستا هاووڵاتیی عێراقی لە زیندانەکاندا هەبن، ئامادەن بیانگەڕێننەوە بۆ عێراق؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: ئەو زانیارییە فەرمییەت لەگەڵدا هاوبەشی پێدەکەم کە لە حکومەتەکەمەوە لەلامە. پێنج هاووڵاتیی عێراقی هەن کە دیلی جەنگن.
رووداو: ئەی هیچ کوردێکیان تێدایە؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: نەخێر، هیچ کوردێکیان تێدا نییە. ئێمە زانیاریی وردمان لەبارەیانەوە لەلایە. بێگومان لەگەڵ ئێوەدا هاوبەشی پێناکەم، چونکە ئەوە پاراستنی زانیاریی کەسییە. ئەوان خەڵکی هەرێمی کوردستان نین، بەڵکو خەڵکی ناوچەکانی دیکەی عێراقن. بەپێی یاسا نێودەوڵەتییەکان، رادەستکردنەوەی دیلەکانی جەنگ لەسەر بنەمای وڵاتینامە ناکرێت، بەڵکو لەسەر بنەمای ئەو هێزە چەکدارەیە کە لە ساتی بەدیلگیراندا خزمەتیان تێدا کردووە. هەر لەم چوارچێوەیەشدا، کە شتێکی لۆژیکییە، چونکە ئێمەی ئۆکراینیش بە هەزاران دیلمان لە رووسیا هەیە؛ هەندێک جاریش ئەگەر بەدواداچوون بۆ هەواڵەکان بکەن، پرۆسەی گۆڕینەوەمان هەیە.
رووداو: گۆڕینەوەی دیلەکان.
ئیڤان دۆڤهانیچ: ئەوە بۆ هەموو خێزانەکان زۆر گرنگە، چونکە ئەگەر ببینیت کوڕەکەت یان هاوژینەکەت لە زینداندایە، تۆ چاوەڕێ دەکەیت. من لە ئازاری خێزانە عێراقییەکان تێدەگەم، بەڵام تکایە لە ئازاری خێزانەکانی ئێمەش تێبگەن. بۆیە ئێمە رێککەوتووین و هێندەی من بزانم لایەنی عێراقیش رازییە، کە سەرەتا لەگەڵ لایەنی رووسی رێکبکەون. ئەگەر ئەم پێنج عێراقییە بخرێنە نێو لیستی گۆڕینەوەی دیلەکانەوە، ئێمە ئامادەین راستەوخۆ رادەستی عێراقیان بکەینەوە، بەڵام دەبێت لەبری ئەوان، پێنج دیلی خۆمان وەربگرینەوە.
رووداو: کەواتە دەتانەوێت لایەنی رووسی ئەم هاووڵاتییە عێراقییانە وەک سەربازی خۆی پشتڕاست بکاتەوە، تاوەکو رێگە بدرێت لەگەڵ دیلە ئۆکراینییەکان بگۆڕدرێنەوە؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: بەڵێ، بۆ بەرچاوڕوونیشتان ئەمە ئەرکی دیپلۆماتە عێراقییەکانیشە لە مۆسکۆ، ئێمەش چاوەڕێی بڕیارەکەین.
رووداو: هیچ هاوئاهەنگییەک لەگەڵ دیپلۆماتە عێراقییەکان هەبووە؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: بەڵێ، بێگومان. هەموومان لە پەیوەندیداین، ئەمە شتێکی تەواو ئاساییە و هەموومان لەسەر هێڵین. ئەگەر بەرەوپێشچوونێکمان هەبێت دەیبینین و بڕیارەکەش دەدرێت. دڵنیاش دەبینەوە لەوەی کە دیلەکانی خۆمان، واتە سەربازە ئۆکراینییە بەدیلگیراوەکانمان لەلایەن رووسیاوە وەردەگرینەوە. بێگومان رێوشوێنی رادەستکردنەوەی عێراقییەکانیش زۆر بەخێرایی ئەنجام دەدرێت. من پرسیار لەبارەی چارەنووسی ئەوانەوە ناکەم کە لە زیندانن، چونکە بە راشکاوی بڵێم ئەوان تەنانەت یاسای عێراقیش پێشێل دەکەن، لەبەر ئەوەی هاووڵاتییانی عێراق مافی ئەوەیان نییە لە ریزەکانی سوپای بیانیدا خزمەت بکەن؛ بەڵام ئەوە پرسیاری من نییە، ئەوە پرسیارێکە رووبەڕووی حکومەت دەکرێتەوە.
رووداو: بەڵام لەنێو سوپاکەی ئێوەشدا چەکداری بیانی هەبوون.
ئیڤان دۆڤهانیچ: بەڵێ، هەمانە...
رووداو: کەواتە پێم بڵێ ئێوە پەیڕەوی کام سیستم دەکەن ئەگەر بەپێی یاسای نێودەوڵەتی بێت، بۆچی گەنجێک لە هەر شوێنێکی جیهانەوە بێت هەوڵدەدات خۆبەخشانە لەپێناو وڵاتێکی دیکەدا بجەنگێت؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: نازانم بۆچی گەنج، بەڵام ئەوە شتێکی تەواو ئاساییە. هەموو سوپایەک فەوجێکی نێودەوڵەتیی هەیە، ئەوەی پێی دەگوترێت فەوجی نێودەوڵەتی. ئەمەش لەسەر بنەمای نەریتەکانی جەنگ و بەپێی یاسا نێودەوڵەتییەکان کار دەکات. بۆیە تەنیا خۆبەخشەکان لەخۆدەگرێت، کە هێندەی من بزانم زۆربەیان خەڵکی وڵاتانی ئەورووپا و ئەمریکان؛ ئەمریکای باشوور و ئەمریکای باکوور، بەوردی نازانم. بەڵام بەهەرحاڵ ئەوان خۆبەخشن و بە ویستی خۆیان رایانگەیاندووە کە ئامادەن بێن و یارمەتیی ئۆکراینا بدەن. جیاوازییەکی زۆر بنەڕەتیش هەیە لەنێوان ئەو کارەی رووسیا لە بەسەربازکردندا دەیکات و ئەوەی ئێمە دەیکەین. یەکەم، ئێمە بەرگری لە خاک و وڵاتی خۆمان دەکەین و کەسانی دیکە بانگهێشت ناکەین. بابەتێکی دیکەش هەیە کە زۆر گرنگە؛ ئەوانەی لە رووسیا خەڵک چەکدار دەکەن زۆرجار درۆ دەکەن. پێیان دەڵێن لە رووسیا کارێکتان دەستدەکەوێت بەبێ ئەوەی روونی بکەنەوە چ جۆرە کارێکە، یان دەڵێن لە زانکۆکانمان دەخوێنن، یان وڵاتینامەمان وەردەگرن و رەنگە پارەیەکی زۆریشتان پێ بدەین. بەڵام دەمەوێت هۆشداری بدەمە گەنجانی عێراق کە باوەڕ بەو کەسانە نەکەن؛ ئەوە بلیتێکی یەک سەرەیە و گەڕانەوەی تێدا نییە.
رووداو: پرۆسەکەی ئێوە چۆن کار دەکات؟ بۆ نموونە ئەگەر کەسێک بیەوێت ببێتە خۆبەخش لە سوپای ئۆکراینادا، چۆن ئەمە دەکەنە یاسایی؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: سەرچاوەی کراوە لەسەر ئینتەرنێت هەن. دەتوانن پەیوەندی بکەن و دوای چەند رێکارێک کە بەوردی نایانزانم، بەڵام رێکارێکی کراوە و شەفافن؛ دەتوانیت پەیوەندی بە سوپاوە بکەیت ئەگەر ئامادە بیت و دوای ئەوەی وردبینیت بۆ دەکرێت کە تۆ کێیت و چ کارەیت. بۆ نموونە ئەگەر تاوانبار بیت و لە وڵاتەکەی خۆتدا تاوانێکت ئەنجام دابێت، مەحاڵە بتوانیت پەیوەندی بە سوپای ئۆکرایناوە بکەیت.
رووداو: هەندێک لە بەرپرسانی عێراق هاووڵاتییانی ئۆکراینییان تۆمەتبار کردووە، یان هەندێک هێرشی نێوخۆی عێراقیان بەستووەتەوە بە حکومەت یان هاووڵاتییانی ئۆکراینا لەنێو عێراقدا؛ ئێوەش داوای بەڵگەتان کرد سەبارەت بەم تۆمەتانە. ئەو دۆسیەیە بە کوێ گەیشت؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: هیچ رووینەدا. دەتوانم پێت بڵێم بەڕاستی سەرم سوڕما، چونکە بێگومان رووسیا هەڵمەتێکی چەواشەکاری دژی ئۆکراینا بەڕێوەدەبات. سەیرکە، چوار ساڵ لەمەوبەر رووسیا دەیگوت ئۆکراینا هەر بوونی نییە و ئۆکراینا دەوڵەتێکی شکستخواردووە. کەچی ئێستا لە هەموو شوێنێک خەیاڵی ئۆکراینییان دێتە پێش چاو؛ ئەگەر لە هەر شوێنێک شتێک رووبدات، ناوی هەندێک ئۆکراینی دەبیستیت. دەتوانم یەک شتت پێ بڵێم؛ ئێمە دووژمنێکی زۆر بەهێزمان هەیە و هێزەکانیشمان بێسنوور نین. ئێمە لە وڵاتەکەی خۆماندا شەڕی دووژمنەکەمان دەکەین و ناتوانین گرووپی خەڵکی خۆمان بنێرینە ناوچەکانی دیکە، بەتایبەتیش بۆ وڵاتێکی دۆستی وەک عێراق، بەڵام سەرم سوڕما؛ چونکە لە میدیادا ئەو جۆرە دەنگۆیانە هەن کە چەواشەکارییە و شتێکی تەواو ئاساییە، بەڵام کاتێک نوێنەرێکی حکومەت بە فەرمی باسی شتێکی لەو جۆرە دەکات، بەڕاستی تووشی سەرسوڕمان بووم. هەر لەبەر ئەوەش بوو کاردانەوەی وەزارەتی دەرەوەی ئۆکراینا هێندە خێرا و تووند بوو. ئێمە چاوەڕێی بەڵگەکانین؛ بێگومان هیچ بەڵگەیەکمان بەدەست نەگەیشت و رەتیشمان کردەوە، بەڵام لە هەمان کاتدا و کەمێک دواتر، نوێنەرێکی دیکەی حکومەت بەبێ ئەوەی پەیوەندیی بە بابەتەکەی پێشووەوە هەبێت، گوتی ئەوە تەواو مەحاڵە؛ ئێمە دۆخی عێراقمان لەژێر کۆنترۆڵدایە و تەواو مەحاڵە کەسانی بیانی، بەتایبەتیش لە ئۆکرایناوە، لەسەر خاکی ئێمە چالاکی ئەنجام بدەن. من سوپاسی ئەم جۆرە هەڵوێستە دەکەم، بەڵام دڵنیاتان دەکەمەوە کە ئۆکراینییەکان بە هیچ شێوەیەک لەسەر خاکی عێراق هیچ چالاکییەک ئەنجام نادەن.
رووداو: بەهۆی جەنگەکەوە، ئۆکراینا لەم ساڵانەی دوایی جەنگدا تەکنەلۆژیایەکی سەربازیی بەرفراوانی بەدەستهێناوە. ئایا هیچ گفتوگۆیەک لەنێوان حکومەتی عێراق و ئۆکراینادا هەبووە بۆ ئاڵوگۆڕکردنی ئەم جۆرە زانیارییە هەواڵگرییانە یان تەکنەلۆژییەکان لەنێوان خۆتاندا، بەتایبەتیش لە بواری سیستمەکانی بەرگریی ئاسمانی و درۆندا؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: سەیرکە، هاوئاهەنگیی سەربازییش لەنێوان حکومەتەکاندا دەکرێت، نەک لە رێگەی میدیاوە؛ بۆیە من ئامادە نیم هیچ زانیارییەک لەبارەی ئەم جۆرە هاوئاهەنگییەوە باس بکەم، بەڵام دەمەوێت بۆ بینەرانمان روونی بکەمەوە، رەنگە خەڵک وێنای ئەم ئەزموونە بکەن. هەندێک سیستمی دژەدرۆن هەن کە درۆن و مووشەکی دووژمن دەخەنە خوارەوە. ئەمە بوونی هەیە، بەڵام ئەمە تەنیا بەشێکی کێشەکەیە. کێشە سەرەکییەکە و چارەسەرە سەرەکییەکە زۆر لەوە ئاڵۆزترە و لە بەشێکی سەربازی و بەشێکی مەدەنی پێکدێت؛ چونکە ئامانجی سەرەکیی حکومەت پاراستنی دانیشتووان و پاراستن و بەرگریکردنە لە ئامانجە ستراتیژییەکان، مەبەستم وێستگەکانی کارەبا، دابینکردنی ئاو، تۆڕی کارەبا و هتد. تەنانەت ئەوەی گرنگترە، ناوەندەکانی داتایە (داتا سەنتەرەکان)، چونکە ئینتەرنێت لەم جیهانەدا زۆر زۆر گرنگە و کەمێکی دیکە پێت دەڵێم بۆچی. ناوەندەکانی داتا هێندەی وێستگەکانی کارەبا گرنگن. ئەم بەشەی پاراستنی مەدەنیش هەمیشە لە هەموو وڵاتاندا بەکەم سەیر دەکرێت؛ کاتێک جەنگێک دەستپێدەکات، وڵاتەکە ئامادە نییە وەڵامی ئەم ئاڵنگارییانە بداتەوە. بەڵام سیستمی ئاگادارکردنەوە؛ دەتوانیت وێنای بکەیت سیستمی ئاگادارکردنەوە چییە؟ سیستمی ئاگادارکردنەوە تەنیا زەنگێکی ئاگادارکردنەوەی دەنگبەرز نییە، بەڵکو ئەپڵیکەیشنەکانی مۆبایلە لەنێو مۆبایلی هەر هاووڵاتییەکدا کە دەتوانێت بیبینێت و بڵێت: "باشە، دەبێت بچمە پەناگە چونکە شتێک بەڕێوەیە. باشە، ئێستا ئاستی مەترسییەکە چەندە؟" ئێمە سیستمێکی زۆر پێشکەوتووی ئەم ئاگادارکردنەوەیەمان هەیە. دواتر تیمەکانی ئەندازیاران و کرێکاران دەتوانن زۆر زۆر بەخێرایی هەر دامەزراوە یان ئامانجێکی خاپوورکراو نۆژەن و چاک بکەنەوە. پاشان دەبێت لەوە تێبگەین کە وێستگەیەکی گەورەی کارەبا ئامانجێکی گەورەیە و دەکرێت زۆر زۆر بەخێرایی لەنێوببرێت؛ بۆیە لەنێوبردنی زۆر ئاسانتر بوو. ئێمە هەزاران یەکەی بچووکی بەرهەمهێنانی کارەبامان لە ناوچە جیاوازەکانی ئۆکراینادا دروست کرد، بە جۆرێک کە تەواو مەحاڵە لە یەک کاتدا هەموویان بکرێنە ئامانج. ئەمەش دەرفەتی ئەوەمان پێدەدات لەم دۆخەدا بمێنینەوە و تاڕادەیەک دۆخێکی ژیانی ئاساییمان هەبێت.
رووداو: کەواتە هیچ هاوئاهەنگییەک لەگەڵ حکومەتی عێراق یان هەرێمی کوردستان هەبووە بۆ ئاڵوگۆڕکردنی ئەمانە؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: بەڵێ، ئەوەی دەمەوێت پێتبڵێم ئەوەیە کە هاوئاهەنگیی سەربازی هەر هاوئاهەنگیی سەربازییە و لەنێوان حکومەتەکاندا بەڕێوەدەچێت، من ئامادە نیم قسە لەسەر ئەوە بکەم. بەڵام لایەنە مەدەنییەکەی ئەم بابەتە، ئێمە ئامادەین بەبێ هیچ کۆت و مەرجێک بیبەخشینە عێراق و هەر وڵاتێکی دیکە. پێویستیشی بە رێسای نێودەوڵەتی یان یاسایەکی نێودەوڵەتی نییە، بەڵکو شتێکی تەواو ئاساییە و شارەزایانی ئێمە ئامادەن ئەزموونەکە لە هەرێمەکەدا هاوبەشی پێبکەن. لەگەڵ پارێزگاری هەولێر تاوتوێی هاوئاهەنگییەکانمان لەگەڵ هەرێمدا کرد، پێمگوت کە بە چاودێریکردنی دۆخی هەرێمەکە لە بەهاری ئەم ساڵدا، کاتێک هەولێر رووبەڕووی سەتان درۆن بووەوە، ئێمە هاوسۆز بووین لەگەڵتان و بەڕاستی چونکە...
رووداو: کەواتە ئەگەر هەرێمی کوردستان داواتان لێ بکات شارەزایی خۆتانیان لەگەڵدا هاوبەشی پێبکەن، ئایا ئامادەن؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: بەڵێ، بێگومان. ئێمە ئامادەین شارەزایی خۆمان هاوبەشی پێبکەین و پێشانی بدەین کە چی دەبێت زۆر بەخێرایی و بە نرخێکی زۆر هەرزان بکرێت. بۆ نموونە، دەتوانم پێتبڵێم کە تەنانەت تۆڕیش، بەڕاستی تۆڕەکان زۆر زۆر کاریگەرن بۆ پاراستنی هەندێک ئامانج لە درۆن، یان هەندێک بەربەستی کۆنکرێتی. بۆیە دەتوانین پێتان بڵێین و پێشانتانی بدەین چۆن ئەو کارە دەکرێت. ئەمە تێچووی زۆر نییە و شتێکی گرانبەها یان ئاڵۆز نییە، بەڵکو چۆنیەتیی پاراستنی دامەزراوەیەکی هەستیارە کە کارێکی گونجاوە. سەرباری ئەوەش، بەشی سەرەکیی ئەمە بریتییە لە کەسانی را‌هێنراوی باش، ئەندازیاری راهێنراو، شارەزا و هتد، کە بتوانن زۆر زۆر بەخێرایی بجووڵێن و کێشەکە چارەسەر بکەن.
رووداو: بەتایبەتیش بۆ کۆمپانیاکانی نەوت و وێستگەکانی کارەبا لێرە لە هەرێمی کوردستان. پێموایە ئێوە توانای پاراستنی ئەم جۆرە پڕۆژانەتان لە وڵاتەکەی خۆتاندا هەیە؛ رەنگە ئەگەر هەرێمی کوردستانیش داوای هاوکاریتان لێ بکات، ئایا ئامادە دەبن پێشکێشی بکەن؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: سەیرکە، خۆشحاڵ دەبووم ئەگەر بمتوانیایە پێت بڵێم کە ئێمە دەتوانین دامەزراوەکانمان بپارێزین، بەدڵنیاییەوە نەخێر، چونکە ئێمە دەتوانین بەرگری بکەین و زۆربەی ئەو درۆنانەی هێرش دەکەن بخەینە خوارەوە، بەڵام نەک هەموویان؛ لەبەر ئەوەی دووژمنەکەمان شێوازی نوێ بۆ هێرشکردن تاقیدەکاتەوە. بۆ نموونە، چەند سەت درۆنێک دەنێرن و لە هەمان کاتیشدا مووشەکی بالیستی دەهاوێژن. سیستمی دژەدرۆنی ئێمەش ئامانجەکە هەڵدەبژێرێت؛ بێگومان هەندێک جار هەڵە روودەدات و درۆنێک دەخاتە خوارەوە کە تاڕادەیەک هێندە مەترسیدار نییە، بەڵام مووشەکە بالیستییەکە ناخاتە خوارەوە. بەهەرحاڵ، ئەوە بابەتێکی زۆر زۆر قورسە. بەڵام سەبارەت بەوەی تۆ باسی کێڵگە نەوتییەکان و ئەوانی دیکە دەکەیت؛ جارێکی دیکە دەیڵێمەوە، پاراستنی دامەزراوەیەکی لەو جۆرە لە دوو بەش پێکدێت: سەربازی و مەدەنی. هەندێک جار بەشە مەدەنییەکە زۆر لە سەربازییەکە گرنگترە. تەنانەت بە بوونی سیستمە کۆنەکانی بەرگریی ئاسمانیش دەکرێت درۆن بخرێتە خوارەوە، چونکە درۆن بەزۆری خێراییەکەی کەمە و تەنانەت بە تفەنگیش دەپێکرێت.
رووداو: کەواتە تۆ دەڵێیت هۆشیاریی هاووڵاتییان گرنگترە لە سیستمەکانی بەرگریی ئاسمانی بۆ بەئامانجگرتنی درۆنەکان کاتێک هێرشیان دەکرێتە سەر. پێتوایە هەرێمی کوردستان و عێراق چۆن دەتوانن لەم رووەوە سوود لە ئەزموونی ئێوە وەربگرن؟ چۆن دەست بە بڵاوکردنەوەی هۆشیاریی زیاتر بکەن لەنێو هاووڵاتییاندا و وایان لێ بکەن زیاتر هۆشیار و ئاگادار بن سەبارەت بەم هێرشانە و چۆنیەتیی خۆپاراستنیان؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: سەرەتا دەمەوێت ئەوان دایبڕێژن و دیاریی بکەن، کە دەیانەوێت چی لە ئێمە و لە ئەزموونی ئێمەوە بزانن، ئێمەش وەڵامەکان ئامادە دەکەین. ئەگەر پێویست بکات، شارەزایانی خۆمان دەنێرین، هەرچەندە بۆ بەرچاوڕوونیتان لە ئۆکراینا پێویستمان بە شارەزایانمان هەیە؛ یان رەنگە بکرێت لە ئۆکراینا پێشوازی لە شارەزایانی عێراقی بکەین و پێشانیان بدەین کە لەو کاتانەدا چی دەکەین. ئەمە دەکرێت، بەڵام...
رووداو: باشە، درۆنەکانی شاهیدی ئێرانی لە سەرەتای جەنگەکەدا لەگەڵ رووسیا باسێکی گەورە بوون. ئایا هێشتا سوپای رووسیا درۆنی شاهید یان هەر درۆن و تەکنەلۆژیایەکی دیکەی ئێرانی بەکاردەهێنێت؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: بەڵێ، ئەوان شاهید بەکاردەهێنن؛ بەڵام ئێستا لە رووسیا بەرهەم دەهێندرێن. لە رووسیا کارگەی گەورە لە شاری یەلابووگا لە تەتەرستان هەن، هێندەی من بزانم دەتوانن مانگانە3,000 درۆنی شاهید، لە جۆری نوێی شاهید، بەرهەم بهێنن.
رووداو: کەواتە لە رووسیا بە تەکنەلۆژیای ئێرانی بەرهەم هێندراون؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: بە تەکنەلۆژیای پەرەپێدراو، چونکە تەکنەلۆژیای پێنج ساڵ لەمەوبەر، ئێستا بە تەکنەلۆژیا دانانرێت لەبەر ئەوەی زۆر کۆن بووە. ئەوان پەرەیان بەو تەکنەلۆژیایانە داوە و زۆربەی شاهیدە نوێیەکان، ئێستا بە بزوێنەری جێت کار دەکەن؛ چونکە شاهیدە کۆنە ئێرانییەکان خێراییەکەیان کەم بوو و دەکرا بە تفەنگێکی سادە، بە کڵاشینکۆڤ بخرێنە خوارەوە. خستنەخوارەوەی بە کڵاشینکۆڤ شتێکی تەواو ئاسایی بوو، بەڵام ئێستا بە تەواوی زۆر قورستر بووە، چونکە خێراییەکەیان زۆر زیاترە. ئەوان 3,000 درۆنی جێت بەرهەم دەهێنن و تاکتیکی نوێ تاقیدەکەنەوە. بۆیە دووژمنەکەمان بەدوای تەکنەلۆژیای نوێدا دەگەڕێت، لە هەمان کاتیشدا ئێمە پەرە بە سیستمی خۆمان دەدەین. بۆ تێگەیشتنی ئێوە لەوەی لە هێڵی پێشەوەی جەنگدا چی دەگوزەرێت؛ دەتوانن وێنای بکەن کە رووسیا ناتوانێت هێڵی پێشەوەی ئێستا ببڕێت؟ هەوڵی شکاندنی دەدەن، بەڵام ئەوە بۆ ئەوان تەواو مەحاڵە. چۆن؟ سەیری نەخشەکە بکەن؛ رووسیای زەبەلاح بەراورد بە ئۆکراینای بچووک. ئێمە سیستمێکی زۆر کارامان پەرەپێداوە، کە پێکدێت لە هێزە وشکانییەکانمان، درۆنەکان، ژیریی دەستکرد و چەندین بواری دیکە کە رایانگرتوون و پارێزگارییەکی باش دابین دەکەن. بۆیە بەهۆی ئەوەی نەیتوانی لە گۆڕەپانی جەنگدا شکست بە ئۆکراینا بهێنێت، پووتین دەستی بەمە کرد و بەردەوامە لە چڕکردنەوەی جەنگ دژی کەرتی مەدەنیی ئۆکراینا؛ بەو هیوایەی دوای ئەم جەنگە ترسناکە، چونکە ئێمە رووبەڕووی زستانێکی زۆر سەخت و دژوار دەبینەوە، هیوادارە تاوەکو بەهار خەڵکێکی ماندوو سەرۆکێکی دیکە هەڵبژێرن و داوای خۆبەدەستەوەدان بکەن، کە ئەمە هەرگیز روونادات. دەتوانم بە هێڵی سوور جەختی لێ بکەمەوە، ئۆکراینا هەرگیز خۆی بەدەستەوە نادات.
رووداو: سەبارەت بە پاراستنی ژێرخانە گرنگەکان لە کاتی جەنگدا، بەتایبەتی وەک وێستگەکانی بەرهەمهێنانی کارەبا و وێستگەکانی نەوت، چۆن توانیوتانە ئەم کارە بکەن و چۆن دەتوانن ئەزموونی خۆتان هاوبەشی پێبکەن؟ ئێمە زۆر بەکورتی باسمان کرد، بەتایبەتیش لەسەر ژێرخانە گرنگەکان لە کاتی جەنگدا. چۆن ئەزموونی خۆتان لەگەڵ هەرێمی کوردستان و عێراق لە کاتی جەنگدا هاوبەشی پێدەکەن بۆ پاراستنی سەرچاوە سەرەکییەکانیان؟ چونکە ئێمەش هەر کاتێک درۆنێک لە شوێنێک یان لە وێستگەیەکی دیاریکراوی کارەبا بدات، کارەبامان دەبڕێت. کەواتە بەپێی ئەزموونی خۆتان چۆن بیانپارێزین؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: من لەم بوارەدا شارەزا نیم، چونکە وەک دەزانیت، بێگومان شارەزایانی ئێمە ئامادەن بێن و روونی بکەنەوە، یان بە شێوەی ئۆنلاین هاوبەشی پێبکەن. زۆرجار لەم رووەوە چارەسەری زۆر سادە هەن. من باسم لە تۆڕەکان کرد؛ هەروەها دیوارە کۆنکرێتییەکان هەندێک دامەزراوەی هەستیار لە پارچەی تەقەمەنی و پاشماوەی تێکشکاو دەپارێزن، چونکە تەنانەت ئەگەر سیستمێکی دژەدرۆنی زۆر کاراشت هەبێت و درۆن یان مووشەکەکان بخەیتە خوارەوە، پارچە تێکشکاوەکان دەتوانن دامەزراوەکەت وێران بکەن و تەنانەت خەڵکیش بکوژن. ژمارەیەکی زۆر لە ئۆکراینییەکان بەهۆی پاشماوەی درۆنە تێکشکاوەکانەوە گیانیان لەدەستدا؛ سیستمەکەمان کارا بوو و درۆنەکانمان خستە خوارەوە، بەڵام پارچە تێکشکاوەکان کارەساتە خراپەکەی خۆیان ناوەتەوە. بۆیە زۆر گرنگە پەناگە دروست بکرێت بۆ ئەوەی بەرگری لە خۆت بکەیت و هەندێک دامەزراوەی هەستیار بە شێوازێکی تاڕادەیەک زۆر هەرزان و سادە بپارێزیت.
رووداو: بەدەر لە جەنگ، با کەمێک واز لە جەنگ بهێنین و باسی کۆمەڵگەکان بکەین. کۆمەڵگەکانمان، گەلی ئۆکراینا و گەلی کورد تەنانەت پێشتریش لە یەکدی نزیک بوون. تەنانەت پێش جەنگەکەش، زۆر لە خەڵکی کورد بۆ خوێندن و کارکردن دەچوونە ئۆکراینا، هەروەها خەڵکی ئۆکرایناش لێرەن و کار دەکەن و دەخوێنن و کاری زۆر باش دەکەن. ئایا هیچ ئامارێکت لەلایە کە ئێستا چەند هاووڵاتیی ئۆکراینی لە هەرێمی کوردستان کار دەکەن یان دەژین و زیاتر لە کام شاردان؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: بۆ بەرچاوڕوونییتان، ئێمە بیانییەکان لەسەر بنەمای وڵاتینامە خەڵک تۆمار دەکەین. هەندێک جاریش نازانیت کە هاووڵاتییەکی عێراق کوردە یان عەرەب؛ ئێمە ئەوە نازانین. ئێمە دەزانین رەنگە چەند هاووڵاتیی عێراقی لە ئۆکراینا دەژین یان لە ئۆکراینا تۆمار کراون. هێندەی من بزانم سەبارەت بە کورد، هەندێک ئامارم بینی کە نزیکەی 2,000 کورد لە ئۆکراینا دەژین. بەڵام ئایا ئەوان خەڵکی هەرێمی کوردستانی عێراقن؟ دڵنیا نیم؛ چونکە لە سنووری خاکی یەکێتیی سۆڤیەتی پێشوودا کوردێکی زۆر یان منداڵەکانیان هەن. بۆیە من ژمارەی2,000 کورد دەزانم.
رووداو: بەڵێ، ئەوە زانیارییەکی زۆر باشە، بەڵام مەبەستم هاووڵاتییانی ئۆکراینییە لێرە لە کوردستان و عێراق.
ئیڤان دۆڤهانیچ: بەڵێ، سەبارەت بە ئۆکراینییەکانیش، دەزانین کە لە سەرانسەری عێراقدا بەگشتی نزیکەی 700 ئۆکراینی دەژین، زیاتر لە نیوەیان کە دەکاتە 400 کەس، لە هەرێمی کوردستان دەژین، بەتایبەتیش لە هەولێر و سلێمانی. بۆیە بە پارێزگاری هەولێرم گوت و لێرەش دەتوانم بیڵێم، من بەڕاستی سوپاسی هەرێمەکە و سەرکردایەتییەکەی دەکەم بۆ رەخساندنی ئەو دۆخ و هەلومەرجەی کە هاووڵاتییەکانمان لێرە هەست دەکەن لە ماڵی دووەمی خۆیاندان. دەزانم رەخساندنی ئەم هەلومەرجە چەندە سەختە، چونکە شەڕی دژی داعش هەبوو و هەرێمی کوردستان بووە ماڵی دووەم بۆ سەتان هەزار و ملیۆنان پەنابەر لە سووریا و شوێنەکانی دیکەوە. بۆیە من بەڕاستی پێزانینم هەیە؛ بێگومان ئۆکراینییەکان پەنابەر نین، بەڵکو کرێکار، ئەندازیار، پسپۆڕی تەکنەلۆژیا یان تەنانەت هاوژینن.
رووداو: بەڵێ، هاوسەرگیریی و تێکەڵییش زۆر هەبووە، تەنانەت پێش دۆخی جەنگەکەش؛ چونکە وەک گوتم، زۆر لە خەڵکی کورد گەشتیان بۆ ئەوێ دەکرد و خەڵکی ئۆکرایناش دەهاتنە ئێرە. کەواتە، ئایا هێشتا خەڵک بۆ گەشتیاری و بازرگانی لە کوردستان و عێراقەوە گەشت بۆ ئۆکراینا دەکەن؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: بۆ گەشتیاری پێموانییە، چونکە ئۆکراینا لە جەنگدایە و بەهۆی رێکارە لۆجستییەکانەوە دۆخەکە ئاڵۆزترە. هیچ هێڵێکی راستەوخۆ لەگەڵ ئۆکراینادا نییە؛ تەنانەت منیش وەک دیپلۆماتکار، بە رێگەیەکی زۆر زۆر ئاڵۆز دەچینەوە بۆ ئۆکراینا. ئاسمانی ئۆکراینا داخراوە و ناتوانین بە فڕۆکە بچینە ئۆکراینا. ژمارەی گشتیی گەشتیاران لە هەرێمی کوردستانەوە بەراورد بە پێشوو زۆر کەمترە. بەڵام بەهەرحاڵ، ناوەندە بازرگانییەکان و بازرگانان هەن کە گرنگی بە هاوئاهەنگی دەدەن و منیش بەوە خۆشحاڵم. ئەمە یەکێکە لەو هۆکارانەی وا دەکات بیر لە کردنەوەی کۆنسووڵخانەی گشتیی ئۆکراینا لە هەولێر بکەینەوە، دەتوانم نوێترین زانیارییشتان لەوبارەیەوە پێ بدەم. بەهەرحاڵ، خواست و گرنگیدانەکە روو لە زیادبوونە.
رووداو: لەڕاستیدا باسی ئەوەمان بۆ بکە؛ ئایا هیچ وادەیەکی دیاریکراو هەیە؟ کەی دەیکەنەوە؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: ئێمە هێشتا چاوەڕێین. بڕیارەکە لەلایەن حکومەتی ئۆکرایناوە دراوە و ئاراستەکە بەو جۆرەیە کە ئێمە ئامادەین کۆنسووڵخانەی گشتیی خۆمان لە هەولێر بکەینەوە، کە ئێستا پێویستی بە رەزامەندیی حکومەتی فیدراڵییە لە بەغدا. ئێستاش دۆخەکە بەو شێوەیەیە کە هێندەی من بزانم، وەزارەتی دەرەوەی عێراق پشتگیریی ئەمە دەکات و چاوەڕێی بڕیاری کۆتایی و رەزامەندیی کۆتایی حکومەتی فیدراڵین. ئەگەر پەسندی بکەن، کە ئەمە داواکاریی ئێمەیە، ئامادەین زۆر بەخێرایی هەنگاو بنێین، چونکە تەنانەت هەنگاوە کردارییەکانیش لە ماوەیەکی زۆر زۆر کورتدا جێبەجێ دەکرێن؛ ئێمە دەزانین نووسینگەکان لە کوێ دەبن و ئەو کەسانەش کێن کە لەوێ کار دەکەن.
رووداو: هیچ ئامارێکتان لەلایە سەبارەت بەوەی چەند کەس یان چەند منداڵ، بۆ نموونە لە ئۆکراینا یان لێرە لە هەرێمی کوردستان، بەرهەمی هاوسەرگیریی تێکەڵی نێوان کورد و ئۆکراینین، وەک باوکێکی ئۆکراینی و دایکێکی کورد یان بەپێچەوانەوە؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: ژمارە وردەکەی نازانم، بەڵام دوێنێ خۆشحاڵ بووم کە چاوم بە هاووڵاتییەکانمان کەوت و دوو هاوژین لەگەڵ کچە بچووکەکەیاندا هاتبوون؛ دڵخۆش بووم بە بینینی کچێکی بچووک کە بە تەواوی زمانی کوردی و ئۆکراینی بەڕەوانی دەزانی.
رووداو: کەواتە ئەوانیش راستەوخۆ وەک هاووڵاتیی ئۆکراینی هەژمار دەکرێن.
ئیڤان دۆڤهانیچ: بەڵێ، ئەو کچە وایە و هاووڵاتیی ئۆکراینیشە.
رووداو: با باسی ئاڵوگۆڕی بازرگانیی نێوان هەردوو وڵات بکەین. چ بەرهەمێکی سەرەکی هێشتا، تەنانەت دوای جەنگەکەش، لە ئۆکرایناوە هاوردەی عێراق و هەرێمی کوردستان دەکرێت؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: بۆ بەرچاوڕوونییتان، پێش ئەو جەنگە، مەبەستم جەنگە زۆرەکان نییە، مەبەستم جەنگی رووسیایە دژی ئۆکراینا لە ساڵی 2022، قەبارەی گشتیی ئاڵوگۆڕی بازرگانیی نێوان ئۆکراینا و عێراق نزیکەی 700 ملیۆن دۆلار بوو.
رووداو: پێش جەنگەکە؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: پێش جەنگەکە. دوای ئەوەی جەنگەکە دەستیپێکرد، لە ساڵی دواتردا واتە 2022، قەبارەی ئاڵوگۆڕی بازرگانی بۆ سێ هێندە دابەزی. پاشان جۆرێک لە سەقامگیری دروست بوو. لە دوو ساڵی رابردوودا، خۆشحاڵم کە دەبینم بەردەوام روو لە گەشەکردن و زیادبوونە، هیوادارم ئەمساڵ ژمارەکە بگاتە نزیکەی 400 ملیۆن دۆلار. کەواتە خواست و گرنگیدان هەیە و بازرگانان پەیوەندییەکانیان دەپارێزن. بەرهەمە سەرەکییەکانیش خۆراکن، بەڵام نەک تەنیا لە کوردستان. من نازانم بەدیاریکراوی چی بە کوردستان و چی بە عێراق دەفرۆشرێت، چونکە لە دیدگەی بازرگانانی ئێمەوە کوردستان زۆر گرنگە. بۆچی زۆر گرنگە؟ چونکە هەرێمێکی سەقامگیرە لەنێو ناوچەیەکی ناسەقامگیردا؛ هەروەها جێگەی متمانەیە و ئەگەر بتەوێت، ناوەند و دەروازەیەکە بۆ چوونە نێو ناوچەیەکی زۆر فراوانتر. بۆیە هێندەی من بزانم، بازرگانێکی زۆری کورد گرێبەست لەگەڵ ئۆکراینییەکان و لایەنەکانی دیکەدا دەکەن.
رووداو: کەواتە دەتوانین بڵێین هەرێمی کوردستان و بەتایبەتیش هەولێر، هێشتا وەک ناوەندێکی بازرگانیی ستراتیژیی گرنگ بۆ بازرگانی و بەرهەمە ئۆکراینییەکان رۆڵ دەبینێت؟
ئیڤان دۆڤهانیچ: هیوادارین یارمەتیدەرمان بێت. هاوئاهەنگی لە کوردستان یارمەتیی بەرهەمهێنەرانمان دەدات بگەنە بازاڕێکی زۆر فراوانتر. ئەمەش یەکێکە لەو هۆکارانەی وایکرد بڕیاری کردنەوەی کۆنسووڵخانەی گشتیمان پەسند بکەین؛ چونکە بێگومان کۆنسووڵخانەی گشتی تەنیا بۆ پرسی ڤیزا نابێت، بەڵکو نێردەی بازرگانیشی لێ دەبێت و دەبێتە ناونیشانێکی هەمیشەیی بۆ بازرگانانی کورد. وەک دەزانیت، لەو ماوەیەی لێرە لە کوردستانم، رۆژەکانم بە کۆبوونەوەی یەک لەدوای یەک لەگەڵ بەرپرسانی جیاواز و بازرگاناندا بەسەردەبەم؛ هەستیش بەو پەرۆشی و گرنگیدانەی کۆمەڵگەی بازرگانی، واتە کۆمەڵگەی بازرگانیی کوردستان دەکەم بۆ پەرەپێدانی پەیوەندییەکان لەگەڵ ئۆکراینا، کە ئەمە بۆ ئێمە زۆر گرنگە.
رووداو: باشە. بەڕێز ئیڤان دۆڤهانیچ، زۆر سوپاس بۆ ئەم هەڤپەیڤینە. پێزانینمان بۆ کاتەکەت هەیە.
ئیڤان دۆڤهانیچ: سوپاس.
