ترەمپ: دانوستاندنەکان بەردەوامن و ئێران لەبەردەم دوایین دەرفەتە پێش لەناوچوون

ترەمپ رۆژی دووشەممە لە کۆشکی سپییەوە بە رۆژنامەڤانانی گوت، لەسەر داوای سعودیە، ئیمارات، قەتەر و وڵاتانی دیکە رازی بووە لە دانوستاندنەکانی لەگەڵ ئێران بەردەوام بێت.

سەرەڕای ئەوەی رۆژی دووشەممە وەزارەتی دەرەوەی ئێران رەتیکردەوە هیچ دانوستاندنێک لەگەڵ واشنتن هەبێت، بەڵام ترەمپ پێداگری کرد و گوتی: "ئێمە هەر ئێستا قسەیان لەگەڵ دەکەین."

ترەمپ ئاماژەی بەوە کرد کە ئامانجی سەرەکیی گفتوگۆکان کردنەوەی تەنگەی هورمزە، کە پێیوایە دەکرێت رۆژی سێشەممە بکرێتەوە، هەروەها بابەتی داماڵینی چەکی ئەتۆمیی ئێرانیش باسی لێوە دەکرێت، بەڵام پێیوایە ئەوە "کەمێک کاتی دەوێت."

واشنتن و تاران لە 28ـی شوباتەوە لە شەڕدان، کاتێک ئەمریکا و ئیسرائیل هێرشی لەناکاویان کردە سەر ئێران. هەرچەندە چەندین مانگ دانوستاندنی پچڕپچڕ بووەتە هۆی دروستبوونی ماوەیەکی ئارامیی رێژەیی، بەڵام دوای زیاتر لە پێنج مانگ، ئێران هێشتا دەتوانێت مووشەک و درۆن ئاراستەی ئامانجەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی بکات لە ناوچەکەدا و یەدەگی یۆرانیۆمە پیتێندراوەکەیشی وەک خۆی پاراستووە.

لەلایەکی دیکەوە، بەرەبەیانی رۆژی سێشەممە رێکخراوی ئۆپەراسیۆنەکانی بازرگانیی دەریایی بەریتانیا (UKMTO) رایگەیاند، کەشتییەکی بارهەڵگر لەنێو تەنگەی هورمز و لە نزیک کەناراوەکانی عومان بە "تەنێکی نەناسراو" پێکراوە. دەزگاکە بەبێ ئەوەی ناوی کەشتییەکە ئاشکرا بکات، گوتی کە لێکۆڵینەوە دەستیپێکردووە بەڵام هیچ زانیارییەکی لەسەر قەبارەی زیانەکان یان برینداربوونی تیمی کەشتییەکە نەداوە.

بە هەمان شێوازی پێشووی خۆی، هەفتەی رابردوو ترەمپ هەڕەشەی کرد کە گورزێکی "زۆر قورس" لە ئێران دەدات — و رەنگە ژێرخانی وزەکەی بکاتە ئامانج — بەڵام رۆژی شەممە پاشەکشەی کرد و گوتی "چوارچێوەی" رێککەوتنێک هاتووەتە ئاراوە.

بەڵام ئێران لای خۆیەوە دەڵێت لەم کاتەدا لەگەڵ ئەمریکا دانوستاندن ناکات. ئیسماعیل بەقایی، گوتەبێژی وەزارەتی دەرەوەی ئێران گوتی: "دانوستاندنەکانمان لەگەڵ عومانە بۆ دەستەبەرکردنی تێپەڕبوون بەنێو تەنگەی هورمزدا."

پرسی تەنگەی هورمز بووەتە گەورەترین بەربەست لەبەردەم کۆتاییهێنان بە شەڕەکە. لەوەتەی ئاگربەستەکە تێکچووە، ئێران جارێکی دیکە تەنگەکەی داخستووەتەوە، رێگری لە کەشتییەکان دەکات و تەقە لە کەشتییە بازرگانییەکان دەکات.

ترەمپ لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان ئێرانی بە "دووڕوو" ناوبرد کە "بە ئاشکرا و بە شانازییەوە" دەڵێت دانوستاندن ناکات و نووسیویەتی: "ئێران دانی پێدا بنێت یان نا، لە راستیدا ئێمە باسی چارەسەری ئەو کێشەیە دەکەین کە ئەوان بە درێژایی دەیان ساڵ دروستیان کردووە."

ترەمپ ئاماژەی بە گەمارۆی سەر بەندەرەکانی ئێرانیش کرد و گوتی: "هیچ شتێک ناچێتە ئێرانەوە، مەگەر خۆمان بمانەوێت و هیچ شتێکیش ناچێتە ژوورەوە تاوەکو رێککەوتن، یان خۆبەدەستەوەدانی تەواوەتی بەدەستنەهێندرێت."

پێش شەڕەکە، تێپەڕبوون بە تەنگەی هورمزدا ئازاد بوو، بەڵام ئێستا ئێران پێداگری دەکات کە دەبێت کۆنترۆڵی بکات و باج لە کەشتییەکان وەربگرێت، شتێک کە ئەمریکا بەتەواوی رەتیدەکاتەوە. تاران رێگەی بە کەشتییەکان نەداوە بە هیچ رێگەیەکی دیکەدا تێپەڕن، جگە لەو رێگەیەی کە بە کەناراوەکانی ئێراندا دەڕوات.

رۆژی یەکشەممە بەقایی بە تەلەڤیزیۆنی فەرمیی دەوڵەتی راگەیاند، نزیکبوونەتەوە لە رێککەوتنێک بۆ ئەوەی پێکەوە لەگەڵ عومان (کە دەکەوێتە دیوەکەی دیکەی تەنگەکە) سەرپەرشتیی تەنگەکە بکەن. بەقایی گوتی: "ئێستا خەریکە دەگەینە لێکتێگەیشتنێک لەسەر رێڕەوێک کە بۆ هەردوولا قبووڵکراو بێت — نە رێڕەوی باکوور و نە رێڕەوی باشوور بێت — بەڵکو رێڕەوێک کە رێز لە مافی سەروەریی هەردوولا بگرێت و پارێزگاری لە بەرژەوەندیی نیشتمانی و ئاسایشمان بکات." بەڵام جەختی لەوە کردەوە کە رێککەوتنی لەو شێوەیە بە واتای کردنەوەی تەنگەکە نایەت.

لە سەرەتای ململانێکاندا سەرۆکی ئەمریکا رایگەیاندبوو کە ئەم شەڕە پێویستە بۆ لەنێوبردنی بەرنامە ئەتۆمییەکەی ئێران و رۆژی دووشەممەش دووبارەی کردەوە کە "داماڵینی چەکی ئەتۆمیی ئێران دەبێت رووبدات." لە کاتێکدا وڵاتانی رۆژئاوا ئێرانیان بە هەوڵدان بۆ دروستکردنی بۆمبی ئەتۆمی تۆمەتبار کردووە، بەڵام تاران هەمیشە پێداگری دەکات کە بەرنامەکەی تەنیا بۆ مەبەستی سڤیلە.

رۆژی یەکشەممە، لەنێو فڕۆکەی تایبەتیی سەرۆکایەتیدا، ترەمپ بە رۆژنامەڤانانی گوت کە لەلایەن ئێران و هەروەها هاوبەشەکانی ئەمریکاشەوە لە ناوچەکە داوای لێکراوە هێرشەکانی رابگرێت. بەڵام میدیاکانی ئێران رەتیانکردەوە کە تاران داوایەکی لەو شێوەیەی لە ترەمپ کردبێت.

مانگی رابردوو رێککەوتنێکی ئاگربەست هەڵوەشایەوە کە بڕیار بوو تەنگەی هورمز بەڕووی ئەو کەشتییانەدا بکاتەوە کە سەرچاوەی ژیاریی وزە لە کەنداوەوە بۆ ئابووریی جیهان دەگوازنەوە.