ئێران وەڵامی هێرشەکەی ئەمریکای دایەوە

پوختە:

• پەرەسەندنی سەربازی: ئێران هێرشی کردە سەر دوو بنکەی ئاسمانیی ئەمریکا لە ئوردن وەک وەڵامێک بۆ هێرشەکەی ئەمریکا بۆسەر دوورگەی لارک.
• مەترسییەکانی هورمز: ئەمریکا دەڵێت هێرشی کردووەتە سەر سەکۆکانی هەڵدانی مووشەکی ئێران "بۆ ڕێگریکردن لە مینڕێژکردنەوەی" رێڕەوە ئاوییەکە.
• کاریگەریی ئابووری: نرخی نەوتی برێنت بۆ سەروو 90 دۆلار بەرزبووەوە و نەوتی تێکساسیش گەیشتە زیاتر لە 85 دۆلار.
• ناڕەزایەتی نێوخۆیی ئەمریکا: رەخنەی تووند لە ئیدارەی ترەمپ دەگیرێت؛ سیناتۆر جاک رید رایدەگەیێنێت، دوای شەش مانگ هیچ ئامانجێک نەپێکراوە.

سیستمی بەرگریی ئاسمانی لە ئوردن وەڵامی هێرشە مووشەکییەکە دەداتەوە. سەرچاوە: تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان

ئەم هێرشانە دوای ئەوە هاتن کە رۆژی یەکشەممە ئەمریکا رایگەیاند، هێرشی کردووەتە سەر سەکۆکانی هەڵدانی مووشەکی ئێران لە دوورگەیەکی بچووک لە تەنگەی هورمز.

واشنتن دەڵێت، ئامانجی هێرشەکانی بۆ رێگریکردن بووە لەوەی ئێران مینی دەریایی زیاتر لە تەنگەکەدا بچێنێت؛ ئەمەش تەنیا چەند رۆژێک دوای ئەوەی ئەمریکا رایگەیاندبوو کە پاککردنەوەی ئەو رێڕەوە ئاوییە ستراتیجییە لە مین تەواو بووە.

"کارێکی سنووردار و ورد"

فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا (سێنتکۆم) لە پۆستێکی تۆڕی کۆمەڵایەتی ئێکسدا نووسیویەتی: "هێزەکانی ئەمریکا کارێکی سنووردار و وردیان دژی هێزە مینڕێژکەرەکانی سوپای پاسداران کرد، کە مەترسییەکی مسۆگەر بوون لە تەنگەی هورمز."

سوپای پاسداران ئاماژەی بەوە کردووە کە هێرشەکانی ئەمریکا "کوژراو و برینداری" لێکەوتووەتەوە و هێرشەکەی ئەوان بۆ سەر ئوردن "وەڵامێک بووە بۆ دەستدرێژییە ئاسمانییەکانی ئەمریکا و زایۆنیستەکان."

کار و کاردانەوە لە کاتێکدایە کە جەنگی نێوان ئەمریکا و ئێران پێی ناوەتە شەشەم مانگیەوە، ئەوەش لە کاتێکدا کە پێشتر گرژییەکان روویان لە کەمبوونەوە کردبوو.

لە هەفتەکانی رابردوودا، ئیدارەی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکا لە بری هێرشی سەربازی بۆ سەر ئێران، "جەنگی ئابووری" کردبووە کار لەپێشینەی خۆی.

تاران بە کردەیی تەنگەی هورمزی داخستووە، کە رێڕەوێکی دەریایی ستراتیجییە و پێش دەستپێکردنی جەنگ لە 28ی شوباتدا، یەک لەسەر پێنجی نەوتی جیهانی پێدا تێدەپەڕی.

تیم هۆکینز، گوتەبێژی فەرماندەیی ناوەندیی هێزەکانی ئەمریکا رایگەیاند: "هەفتەی رابردوو سێنتکۆم پاککردنەوەی رێڕەوە نێودەوڵەتییەکانی تەنگەکەی لە مینی دەریایی تەواو کرد." گوتیشی: "هێزەکانی ئەمریکا لە نزیکەوە چاودێری ناوچەکە دەکەن و ئامادەن بۆ پاراستنی هاتوچۆی بازرگانی لەم رێڕەوە گرنگەدا."

جەنگێکی بێ جەماوەر
هەوڵە دیپلۆماسییەکان بە سەرۆکایەتی نێوەندگیرەکانی وەک پاکستان و قەتەر، چەند مانگێکە بەردەوامن بۆ کۆتاییهێنان بەم جەنگە.

هەرچەندە لە مانگی نیساندا رێککەوتنی ئاگربەست کرا و لە حوزەیرانیشدا یاداشتنامەیەکی لێکتێگەیشتن بۆ رێککەوتنی کۆتایی واژۆ کرا، بەڵام هیچ رێککەوتنێکی یەکلاکەرەوە بەدەست نەهات و واشنتنیش "جەنگی ئابووری" دژی تاران راگەیاند.

لە کاتێکدا ئەمریکا گوشارەکانی زیاد دەکات، گەمارۆی دەریایی ئەمریکا بۆ سەر بەندەرەکانی ئێران بووەتە هۆی کەمبوونەوەی سووتەمەنی لە ناوخۆی ئەو وڵاتەدا.

ئاگربەستەکەی مانگی نیسان کۆتایی بە تووندترین پێکدادانەکان هێنا، بەڵام هێرشە پچڕپچڕەکان، بەتایبەت لە دەوروبەری تەنگەی هورمز، ئاسۆی گەیشتن بە رێککەوتنی ئاشتییان لێڵ کردووە.

پێش هێرشەکەی رۆژی یەکشەممە، دوایین هێرشی ئەمریکا بۆ سەر ئێران لە 29ی تەممووزدا بوو. بەپێی ئامارەکانی سێنتکۆم، لە سەرەتای مانگی تەممووزدا ئەمریکا بۆ ماوەی 13 شەوی یەک لە دوای یەک هێرشی کردووەتە سەر ئێران.

لە ماوەی ئەم جەنگەدا، ئێران بە هێرشکردنە سەر بنکەکانی ئەمریکا و هاوپەیمانەکانی لە ناوچەی کەنداو وەڵامی داوەتەوە، لەوانە لێدانی ئامانجەکان لە کوێت، عومان، سعودیە و ئیمارات.

داخستنی تەنگەی هورمز لەلایەن ئێرانەوە بووەتە هۆی بەرزبوونەوەی نرخەکان و کەمبوونەوەی وزە و پەین لە سەرانسەری جیهان.

دوای بڵاوبوونەوەی هەواڵی هێرشەکانی ئەمریکا بۆ سەر ئێران، نرخی نەوت بەرزبووەوە؛ بەرمیلێک نەوتی خاوی برێنت بۆ سەروو 90 دۆلار بەرزبووەوە و نەوتی تێکساسیش گەیشتە زیاتر لە 85 دۆلار.

ئەم جەنگەی ئێران لە ناوخۆی ئەمریکادا ناڕەزایەتی زۆری لێکەوتووەتەوە، بەتایبەت کە هەڵبژاردنەکانی نیوەی خولی کۆنگرێس لە مانگی تشرینی دووەمدا نزیک دەبنەوە.

"تەنانەت یەک ئامانجیش نەپێکراوە"

جاک رید، سیناتۆری ئەمریکی و ئەندامی باڵای دیموکراتەکان لە لیژنەی هێزە چەکدارەکانی ئەنجوومەنی پیران، رەخنەی توندی لە ترەمپ گرت و وتی: "دوای شەش مانگ، تەنانەت یەک ئامانجیش نەپێکراوە، بەڵکو پێگەی ئێمەی لە رۆژهەڵاتی نێوەڕاست و جیهاندا بە شێوەیەکی بەرچاو لاواز کردووە."