كاتی ئەوە نەهاتووە پێداچوونەوەیەكی جددی و واقیعی بە دروشمەكانی كوردایەتی و بەو خەیاڵانەدا بكەین كە زیاتر لە نیو سەدەیە خەڵكی خۆمانی پێ سەرمەست دەكەین؟
ساڵانێك لەمەوبەر، مام جەلال، كە من وەك بەئەزموونترین سیاسەتمەداری كورد دەیبینم، لە وەڵامی پرسیاری رۆژنامەنووسێكدا گوتی: "دەوڵەتی كوردی خەونی شاعیرانە". ئەوكات دەستەبژێری كورد تا ماوەیەكی درێژ بەرپەرچی ئەو قسەیەیان دایەوە، وەك ئەوەی مام جەلال كوفری كردبێت، بەڵام ئەو دەستەبژێرە تاوەكو ئێستاش بەرچاویان روون نییە كە مەبەستیان لە “دەوڵەتی كوردی” چییە؟ ئایا چوارچێوەی دەوڵەتەكە ئەو نەخشە ناواقیعییەیە كە لە كەنداوی فارسەوە دەستپێدەكات و بۆ دەریای سپیی نێوەڕاست درێژ دەبێتەوە؟ ئەمە مامەڵەیەكی عاقڵانەیە لەگەڵ سیاسەت؟
من ئەو دەوڵەتە بەو نەخشەیەوە، بە خەونی شاعیر نا، بەڵكو بە خەونێك دەزانم كە تازە مەحاڵە وەدیبێت. پێشموایە نابێ سیاسەتكاری تێگەیشتوو وزەی میللەتێكی تێدا بەفیڕۆ بدات و جیهانی دەرەوەش لە هیچ و خۆڕایی لەخۆی بتۆقێنێ.
پێش هەر شتێك لە هیچ شوێنێكی دنیادا نموونەی دەوڵەتێكی وا نییە كە سنوورە سیاسییەكەی هاوتەریبی سنوورە نەتەوەییەكەی بێت. بەكردەوەش هیچ هێزێكی سەرەكیی كورد، لە 100 ساڵی رابردوودا، بەگوێرەی ئەو سنوورە ناواقیعییە سیاسەتی نەكردووە. ئەوەی كە هەبووە تەنیا ئایدیای كۆمەڵێك ناسیۆنالیست بووە كە دوای سۆز و عاتیفەیەكی پێنەگەیشتوو كەوتبوون. ئەو كەسانەش ئەمڕۆ بەكردەوە لە گۆڕەپانی سیاسیدا نەماون.
بەڵام بۆچی گرنگە دەست لەم ناواقیعیبوونە هەڵگرین؟
ئەمڕۆ لەسەر گۆڕەپانەكە دوو هێزی سەرەكی، واتە پارتی كرێكارانی كوردستان PKK و پارتی دیموكراتی كوردستان، لە ململانێی دەسەڵات و نفوزدان. ئەو ململانێیە خەریكە بەرەو شوێنێكی مەترسیدار ملدەنێت كە دیسان چارەنووسی ئەم خەڵكە ماندووە، خێر لەخۆنەدیوە، هەمیشە ئاوارەیە بەرەو هەڵدێر دەبات. پارتی و PKK لە دوو پێگەی جیاوازدان. پارتی بەرپرسیارێتییەكی گەورەتری لەئەستۆیە. بەپێچەوانەی جەمیل بایك و گەریلاكانی كە هەر خۆیان و چەكەكانیانن و لە هەر چیایەك زۆریان بۆ هات دەچنە چیایەكەی ئەولاتر.
پارتی خەریكی حوكمڕانی و بەڕێوەبردنی وڵاتێكە كە پڕە لە كۆمپانیا و بەرژەوەندی و كۆنسوڵخانە و نوێنەرایەتیی بیانی و خەڵكێك لەسەر بنەمای ئەو بەڵێنی ئاسایش و ئارامییەی كە پێیدراوە، سەرمایەی خۆی هێناوەتە نێوی و بەرژەوەندییەكانی خۆی لەگەڵ گرێداوە، بەڵام PKK وەكو هێزێك كە هێشتا لە شاخە رەفتار دەكات و ئەوەیش كە مافی دەستێوەردان و خۆهەڵقورتاندنی لە كاروباری هەرێمی كوردستاندا داوەتێ، هەمان ئەو بیرۆكە كرچ و كاڵەی "كوردستانی گەورە”یە كە خۆیان هەر زوو راست و چەپێكیان بەسەردا هێناو دەستیان لێ هەڵگرت، پاش ئەوەی لە دروشمی رزگاركردنی چوار پارچەوە دابەزین بۆ "خۆسەریی دیموكراتی" و سەركردەكانیشی چەندینجار گوتیان ئەوان دژی دامەزراندنی دەوڵەتن.
كەواتە ئێستا كاتی هاتووە ئەو تێنەگەیشتن و پێنەگەیشتنە سیاسییە كۆتایی بێت.
پێش هەر شتێك پارتی دیموكراتی كوردستان هێزێكی خاوەن بەرپرسیارێتیە لە هەرێمی كوردستان و دەبێ دەست لە كاروباری كوردی دەرەوەی ئەم بەشەی كوردستان بكێشێتەوە. دەستوەردانی ئەم چەند ساڵەی دوایی پارتی و تاڕادەیەك یەكێتیش لە كاروباری كوردی بندەستی سووریا بەرهەمەكەی تەنیا ئاڵۆزتركردنی رەوشی ئەو بەشەی كوردستان بووە، لەولاشەوە PKK بە سەرقاڵكردنیان بە ئاپۆچێتی، خەریكە هەلێكی مێژووییان لەدەست دەدات كە بنیاتنانی كیانێكە بۆ خۆیان. من لەو بڕوایەدام ئەگەر PKK ئەو بەشەی نەكردبایە قەڵا و زۆنی خۆی، لەوانە بوو خۆیان رێگایەك بۆ مامەڵەكردن لەگەڵ توركیای تاكە دەروازەیان بۆ دنیای دەرەوە بدۆزنەوە.
راستییەكە ئەوەیە كە هەرچەندە دروشمی ناواقیعیی دروستكردنی كوردستانی گەورە دروشمێكی جوانە، بەڵام تاوەكو ئێستا تەنیا بۆ مەرامی حیزبی بەكارهاتووە و لە كردەوەدا كەس بەگوێرەی ئەو ئایدیایە كاری نەكردووە. خۆ ئەگەر بكەوینە نموونە هێنانەوە بۆ سەلماندنی ئەم فاكتە، ئەوە دەبێ ئەم وتارە زۆر درێژ بكەینەوە. PKK كە پژاكی لە كوردی بندەستی ئێران راستكردەوە، حیزبەكانی ئەوێ، سەرەڕای هەموو ناكۆكییەكانیان، هاوڕابوون لەسەرئەوەی كە وەك هێزێكی رەسەن مامەڵەی لەگەڵ نەكەن. سەرئەنجامیش هەر ناڕەسەن دەرچوو. بۆیە كاتێك PKK لەگەڵ كۆماری ئیسلامی گەیشتە رێككەوتن، پژاكی لە رەئیسییەوە كوژاندەوە.
مێژووی حیزبەكانی كوردستان لە 50 ساڵی رابردوودا هیچ نەبووە جگە لە گەمەكردن لەسەر پەتی وڵاتانی داگیركەر و لەسەر حیسابی كوردی پارچەكانی دیكە. ناڵێم ئەمە هەمووی خیانەت بووە، من ئاوا ئایدیاڵیست نیم و كەسێكی پراگماتیم. دەشزانم سیاسەت هونەری مامەڵەكردنە لەگەڵ ئەو شتانەی كە مومكینن. كاتێك هەرێمی كوردستان جگە لە توركیا هیچ دەروازەیەكی دیكەی نەبێ، ناچارە مامەڵەی لەگەڵ بكات، ئیتر گرنگ نییە PKK پێیخۆشە یان نا. رێگەی دروستیش بۆ ئەوان كارلێككردنێكی باشترە لەگەڵ ئەو پرۆسەی چارەسەرییەی كە لە توركیا دەستیپێكردووە، نەك گەرادانان لە پارچەكانی دیكەی كوردستان كە مەعلومە نیازێكی نەتەوەیی لەپشتەوە نییە.
لێكدانەوەی دروست ئەوەیە كە دەبێ هەریەكە لە بەشەكانی كوردستان خۆیان بەتەنیا رێگەی چارەسەری كێشەی خۆیان، بەگوێرەی هەلومەرجی سیاسیی نێوخۆیی و ئیقلیمی بدۆزنەوە. چونكە تازە پارچەكانی كوردستان بۆ هەتا هەتایە بەتەنیشت یەكەوە دەژین نەك پێكەوە. كوردستان هەرگیز بەم نەخشە سیاسییە باوەی ئێستاوە دەوڵەت نەبووە تاوەكو یەكبگرێتەوە. ئەم مێژووە درێژە لە پەرتەوازەیی، دنیایەك جیاوازیی كولتووریی دروستكردووە كە تازە هەرگیز لە بۆتەی چوارچێوەیەكی سیاسیدا ناتوێنەوە. ئێمە لەمێژوودا، جگە لە یەكگرتنەوەی هەردوو ئەڵمانیا، هیچ نموونەیەكی سەركەوتووی یەكگرتنەوەمان نەبینیوە. ئەوە هەردوو یەمەن و ئەوە میسر و سووریا و تەنانەت ئەوە بەریتانیاش كە پاش 300 ساڵ لە پێكهێنانی شانشینی یەكگرتوو، وا خەریكە سكۆتلاندی لێ جیادەبێتەوە. خۆ ئەگەر یەكگرتن ئاوا ئاسان بایە، ئەوە 22 وڵاتی عەرەبی با بەو هەموو شتە هاوبەشەوە یەكبگرنەوە، یان با هەردوو كۆریا هێڵی ئاگربڕەكەی ساڵی 1953ی نێوانیان هەڵگرن.
لەبەر رۆشنایی ئەم راستیانەدا، دەبێ كورد لە هەر كوێیەك هەن پێشانی دنیای بدەن كە سیاسەتكاری واقیعبینن و دوای بیرۆكەی كرچ و كاڵ نەكەوتوون كە رەنگە بەرەو ماڵوێرانی زیاترمان ببات. هێز و پارتە كوردییەكانی پارچەكانی دیكە دەبێ لەوە حاڵی بن كە لەم بەشەی كوردستاندا تەنیا حكومەتی كوردستان خاوەن ماڵە. بۆیەش نابێ ئەم چیا و ئەو ناوچەی لێ بگرن و دابڕن و خەڵكەكەی لە خانەخوێ هانبدەن.
