.jpg&w=3840&q=75)
لە ساڵانی رابردوودا زۆرێک لە داڕێژەرانی سیاسەتی ئەمریکا، بە تایبەت سێ ئیدارەی یەک لەدوای یەکی وەک ترەمپی یەکەم، بایدن، و ترەمپی دووەم، لە بەڵگەنامە ستراتیژییەکانیاندا داوای کەمکردنەوەی رۆڵی وڵاتەکەیان دەکرد لە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست (Divestiture) ، لە پێناو رکابەریی هێزە گەورەکانی وەک چین و رووسیا، بە شێوەیەک کە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست لە رووی گرنگییەوە بۆ پلەکانی چوارەم و پێنجەم دابەزیبوو. لەم چوارچێوەیەدا، خولی دووەمی ئیدارەی ترەمپ لە سەرەتادا (لە کۆتایی 2025 و سەرەتای 2026) پلانی ئەوەی هەبوو (ئێستاش رەنگە هەر وابێت) کە دۆسیەی ئەمنی بسپێرێتە دەست هاوپەیمانە ناوچەییەکانی ئەمریکا وەک ئیسرائیل و وڵاتانی کەنداو، بە جۆرێک کە ناوچەکە بکاتە سەرچاوەیەک بۆ وەبەرهێنان و دابینکردنی دارایی، تا ئەو ئاستەی وایان دەزانی ئێران دوای لێدانەکانی حوزەیرانی 2025 وەک هێزێک بەرەوە کۆتایی دەچێت، بۆیە ستراتیژیی ئاسایشی نیشتمانی (NSS) و بەرگریی نیشتمانی (NDS)ی کێشە و مەترسییەکانی ناوچەکەیان بە کەم سەیر دەکرد. بەڵام رووداوە راستەقینەکانی ناوچەکە، بە تایبەتیش لێکەوتەکانی شەڕی ئەمریکا-ئیسرائیل دژی ئێران دەریخست کە ئەمریکا ناتوانێت بە تەواوی پشت لە رۆژهەلاتی ناوەراست بکات، ئەمەش دابڕانێکی گەورەی لە نێوان ویستی ئەمریکا و واقیعی زاڵ لە سیاسەتەی ئەمریکا دروست کردووە؛ چونکە رۆژهەڵاتی ناوەڕاست هێشتا ناوچەیەکی پڕ لە گۆڕانکاریی خێرا و ناسەقامگیرە کە کاریگەریی جیۆپۆلەتیکی بەرفراوانی هەیە.
ئێستا فەرماندەیی ناوەندیی ئەمریکا (CENTCOM) تەنانەت پێش ئاڵۆزییەکانی شەڕی ئێران و ئەمریکاش رۆژانە سەرقاڵی ئۆپەراسیۆنی سەربازی بوون، بە تایبەت دژی هێزە تیرۆرستەکان. ئەمە لە کاتێکدایە کە ناوچەکە بووەتە گۆڕەپانی ململانێی هێزە گەورەکانی وەک چین و رووسیا لەگەڵ ئەمریکا. لە ساڵی 2025دا، رۆژهەڵاتی ناوەراستی بە توندترین قۆناغی پێکدادانی سەربازیدا تێپەڕی، لەوانە هێرشی گرووپە چەکدارەکان بۆ سەر هێزەکانی ئەمریکا، بەرپەرچدانەوەی موشەکیی ئێران بە بەکارهێنانی سیستەمی بەرگری THAADی ئەمریکی، و گۆڕانکاریی هاوسەنگییەکان بەهۆی رووخانی رژێمی ئەسەد لە سووریا؛ هەموو ئەم هەڵە سەربازی و ستراتیژییانە پلانەکەیان سەرەوژوور کردەوە و پێگەی ئەمریکایان خستە دۆخێکی مەترسیدارەوە.
پاش چوار مانگ لە بەردەوامی جەنگی نێوان ئەمریکا و ئێران، پێشبینی دەکرێت ئەم رووداوە ببێتە هۆی گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە رەفتار و ئەولەویەتە ستراتیژییەکانی واشنتۆن لە ناوچەکەدا، چونکە هەرچەندە پێشتر ئەمریکا دەیویست سەرنجی خۆی بگوازێتەوە بۆ رۆژهەڵاتی ئاسیا و رووبەڕوبوونەوەی چین، بەڵام ئەم جەنگە ناچاری دەکات بە هێز و کەرەستەی قورسی سەربازییەوە بگەڕێتەوە بۆ رۆژهەڵاتی ناوەڕاست، کە وەک سەرچاوەیەکی هەمیشەیی مەترسی بۆ سەر ستراتیژیی باڵای جیهانیی ئەمریکا دەمێنێتەوە.
بە ئەگەری زۆر واشنتۆن سیاسەتی خۆی لە دیپلۆماسییەتی هێورکردنەوەوە دەگۆڕێت بۆ دروستکردنی هاوپەیمانییەکی سەربازیی راستەوخۆ لە نێوان ئیسرائیل و وڵاتانی عەرەبی کەنداو، وەک سعوودیە و ئیمارات لە ژێر یەک چەتردا، چونکە ئەم جەنگەی ئەمریکا-ئیسرائیل لە دژی ئێران سەلماندی کە ئەمریکا بێ هاوکاریی هاوپەیمانەکانی ناتوانێت وەک پێویست کاریگەریی لەسەر رەوتی رووداوەکان هەبێت.
لەلایەکی دیکەوە، شێوازی مامەڵەی ئەمریکا لەگەڵ گروپە چەکدارە بریکارەکانی ئێران لە عێراق، سووریا و یەمەن لە وڵامدانەوەی سنووردارەوە دەگۆڕێت بۆ هێرشی راستەوخۆ و هەمەلایەنە بە مەبەستی بڕینی دەستی تاران لە ناوچەکەدا؛ ئەم گۆڕانکارییە لە ئێستادا لە رێگەی دانانی تۆم باراک وەک نێردەی سەرۆک ترەمپ بۆ عێراق و سوریا خەریکە جێبەجێدەکرێت بۆ لێدان لەو گروپانە و بەهێزکردنەوەی پێگەی دەوڵەتی عێراق لە ئاستی ناوەخۆ و هەرێمیدا. لەم سۆنگەیەوە، تۆم باراک چیتر تەنیا نوێنەرێک نییە کە مامەڵە لەگەڵ سووریادا بکات، بەڵکوو دەبێتە یەکێک لە گرنگترین ئەو کەسایەتییانەی کە هەماهەنگیی پەیوەندییەکانی واشنتۆن لەگەڵ تورکیا، سووریا و عێراق دەکات. بۆیە، ئەم پێشهاتە وەک کۆتاییهاتنی ئەرکێک سەیر ناکرێت، بەڵکوو زیاتر وەک یەکخستنی بەرپرسیارێتییە هەرێمییەکانی ئەمریکا، کە هەر یەکە لە تورکیا، سوریا و عێراق وەک یەک پاکێج دەبینێت.
هاوشانی ئەمە، جەنگی ئەمریکا و ئێران سەلماندی کە ئاسایشی وزەی جیهان زۆر گرنگە بۆ ستراتیژیی باڵای (U.S. grand strategy) ئەمریکا، بۆیە هێزی دەریایی خۆی بە چڕی لە گەرووی هورمز و باب المندب جێگیر دەکات بۆ گەرەنتی رەوتی هەناردەی نەوت بۆ بازاڕەکانی جیهان، ئەمەش لە رێگەی گوشاری توندی ئابووری و دیپلۆماسییەوە، رەفتارێکی زۆر توندتر بەرامبەر ئەو وڵاتانە دەگرێتەبەر کە بە کڕینی نەوتی ئێران سزاکان پێشێل دەکەن، بەتایبەتی دەوڵەتی چین.
لێکەوتەکانی لەسەر عێراق و هەرێمی کوردستان
عێراق و هەرێمی کوردستان لەبەر زۆرهۆکار (کە لەم بابەتەدا دەرفەت نییە باسیان بکەین) بە کەمترین گۆرانی سیاسەتی ئەمریکا لە ناوچەکدا کاریگەر دەبن. بە تایبەت کە جەنگی ئەمریکا و ئێران عێراق و هەرێمی کوردستان کردۆتە یەکێک لە سەرەکیترین و گەرمترین مەیدانەکانی جەنگ. سیاسەتی ئەمریکا لە عێراق لە کاتی جەنگدا جیاوازبووە لەو کاتەی کە جەنگ نەبوو، لەکاتی جەنگدا سیاسەتی پشتیوانی و سەقامگیریی رێژەیی ئەمریکا بۆ بەغدا و هەولێر دەگۆڕێت بۆ سیاسەتی جەنگی رەها؛ لەم چوارچێوەیەدا، ئەگەری هەیە واشنتۆن کۆتایی بە ناوچەی خۆڵەمێشی بهێنێت و داواکاری بێمەرج ئاراستەی بەغدا دەکات بۆ دیاریکردنی لایەنی خۆی و کۆتاییهێنان بە سیاسەتی راگرتنی هاوسەنگی، هەروەها دۆلاری رەوانەکراو و حیساباتی بانکی ناوەندیی عێراق لە نیویۆرک وەک چەکێکی ئابووریی کاریگەر بەکاردێنێت بۆ سەپاندنی سزای دارایی توند کە دەبێتە هۆی داڕمانی دینار ئەگەر بەغدا رێگری لە هێرشی گروپەکان نەکات. هاوكات ئەمریکا رەفتاری سەربازیی خۆی دەگۆڕێت بۆ بڕینی سەرچاوەکان لە رێگەی پێکانی راستەوخۆی سەرکردە سیاسی و سەربازییەکانی ئەو گروپانە لە ناو جەرگەی بەغدادا.
لەسەر ئاستی هەرێمی کوردستان، ئەمریکا ناوچەکە وەک قەڵایەکی پێشەوەی جەنگ و پێگەیەکی ستراتیژیی سەیری هەرێم دەکات، بۆیە دوور نییە لەمەودوا پێداچوونەوەی زیاتر بە سیاسەتی خۆی بکات، بنکەی ئاسمانیی هەریر و فڕۆکەخانەی هەولێر بە سیستمەکانی پاتریۆت و سی-ڕام دەپارێزێت و دەیانکاتە ناوەندی سەرەکیی لۆجستی خۆی، لەگەڵ پەیڕەکردنی گوشاری توند و بێمەرج بۆ یەکخستنی هێزەکانی پێشمەرگە لە ژێر چەتری وەزارەت و هەوڵدان بۆ پاراستنی کێڵگە نەوتی و گازییەکانی وەک کۆرمۆر. بۆیە گرنگە هەریەکە لە عیراق و هەرێمی کوردستان پێداچوونەوە بە پەیوەندیی و هەماهەنگییەکانیان لە بواری ئابوری و ئەمنی و سەربازی بکەن. بۆ هەرێمی کوردستان زێدە گرنگە بەهەر نرخێک بێت، تا زووە کابینەیەکی نوێی حکومەت پێکبهێنرێت هەر یەکە لە پارتی و یەکێتی و سەرکردایەتی ئەم حکومەتە بکەن، هەتا ئەگەر گەڕانەوەش بێت بۆ حکومەتی نیوە بە نیوە (پەنجا-پەنجا) بە تایبەت کە واقعی حوکمڕانی هەرێمی کوردستان لە ئێستادا ناتوانرێت بگۆردرێت، بۆیە ریكەوتنێکی ستراتیژی نوێی بۆ دابەشکردنی حوکمڕانی و حکومەت لە نێوان یەکێتی و پارتیدا زێدە گرنگە بۆ تێپەراندنی ئەو دۆخەو خۆ گونجاندن لەگەڵ گۆرانکارییە نوێکانی سیاسەتی ئەمریکا و پێگەی عێراق لە ناوچەکەدا.
