رووداو - دیجیتاڵ
زیاتر لە سێ دەیەیە "گڕەگڕی مۆلیدە" دەنگی زاڵی کۆڵان و گەڕەکەکانی عێراقە. سەرەڕای ئەوەی لە دوای ساڵی 2003ـەوە زیاتر لە 100 ملیار دۆلار بۆ گەشەپێدانی کەرتی کارەبا خەرجکراوە، بەڵام وڵاتەکە هێشتا بۆ دابینکردنی کارەبا پشتی بە گازی ئێران و کارەبای هەرێمی کوردستان بەستووە و رۆژانە کەمتر لە 10 کاژێر کارەبای نیشتمانی دەداتە هاونیشتمانییان.
وەزیری کارەبای عێراق بۆ روونکردنەوە لەسەر چۆنییەتی خەرجکردنی 20 ملیار دۆلار بودجەی ساڵانەی وەزارەتەکەی، چووە لیژنەی کارەبا و وزەی پەرلەمان. وەزیر ئاماژەی بەوە کرد کە پلان و بەرنامەی تەواویان هەیە، بەڵام جێبەجێکردنی "پێویستی بە کەرەستە هەیە". وەزیری کارەبا بە رووداوی راگەیاند: "ئێستا بۆ بەگەڕخستنی وێستگەکان پێویستمان بە چوار هەزار و 200 ملیۆن مەتر سێجا گاز هەیە."
بۆچی کارەبای ئەمساڵ خراپترە؟ جەعفەر زاملی، ئەندامی پەرلەمانی عێراق (کوتلەی خەدەمات) هۆکاری پاشەکشەی کارەبا بۆ ئەمساڵ بە رووداو دەڵێت: "لە راستییدا کارەبای ساڵی رابردوو لەمساڵ باشتر بوو، هۆکارەکەشی کەمیی هاوردەکردنی گازی ئێرانی و کەمیی دەرهێنانی نەوتی عێراقە بۆ خوار چوار ملیۆن بەرمیل، ئەمە کاریگەریی کردووەتە سەر بەرهەمهێنانی گازیش چونکە زۆربەی وێستگەکانی ئێمە بە گاز کاردەکەن."
نزیکەی 80٪ی کارەبای عێراق لە وێستگە گازییەکان بەرهەم دەهێندرێت. بەهۆی نەبوونی ژێرخانی پێویست، عێراق بە تەواوی پشتی بە گازی هاوردەکراوی ئێران بەستووە؛ ئێستا جگە لە قەیرانی بێکارەبایی، عێراق نزیکەی 11 ملیار دۆلار پارەی گازی ئێرانیش قەرزدارە.
ئامارە سەرەکییەکانی کەرتی کارەبا لە عێراق:
- خەرجیی گشتی (2003-2024): زیاتر لە 100 ملیار دۆلار.
- بودجەی ساڵانەی وەزارەت: 20 ملیار دۆلار.
- پێویستیی گاز: 4,200 ملیۆن مەتر سێجا.
- کاتژمێرەکانی پێدان: کەمتر لە 10 کاژێر لە رۆژێکدا.
- پشتبەستن: 80%ـی وێستگەکان گازیین؛ پشتبەستنی تەواو بە گازی ئێران و کارەبای
هەرێمی کوردستان.
هەرچەندە عێراق یەکێکە لە دەوڵەمەندترین وڵاتانی جیهان لە رووی نەوت و گازەوە، بەڵام سووتاندنی گازی هاوەڵ و نەبوونی پاڵاوگەی پێویست، وایکردووە وڵاتەکە نەتوانێت کارەبایەکی جێگیر بۆ هاونیشتمانییانی دابین بکات و مۆلیدە ئەهلییەکان وەک جێگرەوەی سەرەکی بمێننەوە.
